Energiemarkt analyse 15 juli 2026

Het Russische dieselverbod verschuift het risico verderop in de keten

De oliemarkt wordt in twee richtingen getrokken. Aan de top van de ranglijst is bevestigd dat de Verenigde Staten voor het achtste jaar op rij ’s werelds grootste producent van ruwe olie zijn, met een recordproductie van 13,6 miljoen vaten per dag in 2025 volgens EIA-gegevens die door The Epoch Times zijn gepubliceerd — ruim voor Rusland (9,9 mbd) en Saoedi-Arabië (9,6 mbd), terwijl Canada met 5 mbd op de vierde plaats staat. De productie steeg zelfs terwijl de prijzen daalden: West Texas Intermediate noteerde vorig jaar gemiddeld 65 dollar, tegenover 77 dollar in 2024. De EIA schrijft dit toe aan gestage verbeteringen in de productiviteit van schalieboringen en de efficiëntie van de putten, en verwacht dat de Amerikaanse productie dit jaar licht zal stijgen tot ongeveer 13,7 mbd en tot 14,2 mbd in 2027.

Gegevensbron: U.S. Energy Information Administration, International Energy Statistics

De export is mee gestegen. De export van Amerikaanse ruwe olie en olieproducten bereikte in april een recordhoogte, waarbij de export van ruwe olie alleen al gemiddeld 5,6 mbd bedroeg — 21% boven het vorige hoogtepunt — doordat verstoringen van de scheepvaart door de Straat van Hormuz tijdens het conflict met Iran de wereldwijde vraag naar Amerikaanse olie deden verschuiven. De Brent-prijs schoot in april boven de 126 dollar uit en daalde in de loop van het voorjaar, maar was medio juli weer boven de 85 dollar geklommen toen hernieuwde Amerikaanse aanvallen op Iran de scheepvaart door de Straat van Hormuz opnieuw in gevaar brachten.

Bron: Bloomberg via Zerohedge

Het echte knelpunt ligt nu echter in het midden van de keten. Rusland heeft de export van diesel verboden om de binnenlandse bevoorrading veilig te stellen, nadat Oekraïense drone-aanvallen de raffinaderijcapaciteit tot het laagste niveau in jaren hadden teruggebracht en in verschillende regio’s brandstofrantsoenering noodzakelijk hadden gemaakt. “Vandaag hebben we een exportverbod op diesel ingesteld,” verklaarde vicepremier Alexander Novak tijdens een regeringsvergadering. De maatregel breidt een eerder verbod uit dat alleen gold voor handelaren die zelf geen diesel produceren, en komt bovenop bestaande beperkingen op de meeste transporten van benzine en vliegtuigbrandstof. Nog voordat het van kracht werd, was de Russische export van diesel en gasolie al ongeveer gehalveerd ten opzichte van 2025, met een gemiddelde van ongeveer 490.000 vaten per dag begin juni.

Bron: Bloomberg via ZeroHedge

Rusland leverde vorig jaar bijna 11% van de wereldwijde over zee vervoerde diesel, en de terugval van het land heeft de marges op diesel naar recordhoogtes gedreven, die – althans voorlopig – sterk afwijken van die op ruwe olie. Dit verschil is van belang voor kopers: diesel is de brandstof voor het vrachtvervoer, voor de logistiek in de land- en tuinbouw, en voor de noodstroomvoorziening waarvan ziekenhuizen en industrieterreinen afhankelijk zijn. Zelfs nu de ruwe olie steviger staat rond de midden $80, bevindt de crackmarge voor diesel zich op recordniveaus, en bedrijven waarvan de kosten worden bepaald door gasolie in plaats van de ruwe-olieprijs, met name die met variabele of spotcontracten, worden geconfronteerd met een druk die de Brent-prijs op zichzelf niet onthult.

Brent-olieprijs september 2026 ($/vat) – dagelijkse cloud-candlestick, logaritmische schaal

De terugkeer van kernenergie biedt een antwoord op de vraag naar basislast, maar niet in dit decennium

Kernenergie speelt een steeds grotere rol als basisbelasting in de Europese elektrificatie-inspanningen. Volgens een nieuwe prognose van BloombergNEF, zoals gemeld door OilPrice, zal de wereldwijde kernenergiecapaciteit tegen 2036 met 44% stijgen tot 535 GW, tegenover 372 GW eind 2025. China – dat eind vorig jaar 59 GW in aanbouw had – zal zijn kerncentrales naar verwachting bijna verdubbelen tot 102 GW en daarmee de Verenigde Staten inhalen als ’s werelds grootste kernenergieland; Peking is van plan om alleen al dit jaar zeven nieuwe reactoren in gebruik te nemen.

Bron: BloombergNEF

BNEF verwoordt deze ommekeer in niet mis te verstane bewoordingen: de kernenergie heeft sinds de ramp in Fukushima in 2011 “stilgestaan”, en aan die status quo komt nu verandering. De drijvende krachten zijn bekend: de sterk stijgende vraag vanuit de industrie, de elektrificatie van huishoudens en energieverslindende datacenters, in combinatie met zorgen over energiezekerheid, doelstellingen voor decarbonisatie en een toenemende acceptatie bij het publiek. India illustreert zowel de ambitie als het prijskaartje: een overheidscommissie heeft geraamd dat het bereiken van 100 GW aan kernenergiecapaciteit tegen 2047 – tegenover slechts 8,8 GW vandaag – in het kader van de “Nuclear Energy Mission“ een cumulatieve investering van ongeveer ₹19,28 biljoen ($204 miljard) zou vergen.

De rem is de regelgeving. Trage vergunningsprocedures hebben in het verleden nieuwe projecten vertraagd, en zelfs in de VS — waar de technologie sterke politieke steun geniet — is momenteel slechts één commerciële reactor in aanbouw, hoewel het tempo naar verwachting zal versnellen. Voor de continue industriële en zorggerelateerde vraag in Europa, die niet gemakkelijk kan worden aangepast, is de geloofwaardigheid van een betrouwbare koolstofarme energievoorziening de basis voor de langetermijnprijscurves. De timing is hierbij cruciaal: capaciteit die pas in de jaren 2030 beschikbaar komt, heeft weinig invloed op de prijzen in dit decennium, dus het evenwicht op korte termijn blijft nog steeds afhangen van gas en het weer.

Prijs Baseload Elektriciteit leverjaar 2027 (eur/MWh) – weeky cloud chart, log chart

Een tekort aan gasturbines zorgt stilletjes voor een stijging van de vraag

Aan de aanbodzijde van de elektriciteitsmarkt speelt zich een minder opvallende maar structurele ontwikkeling op het gebied van gas af. Het IEA, geciteerd door de Financial Times en doorgegeven via OilPrice, verwacht dat Amerikaanse bedrijven dit jaar zo’n 50 miljard dollar zullen uitgeven aan kolen- en gasgestookte elektriciteitsopwekking — waarmee ze voor het eerst in decennia meer investeren in deze twee brandstoffen dan China, met een verschil van ongeveer 3 miljard dollar. De drijvende kracht hierachter is de Amerikaanse datacenterboom: exploitanten hebben alleen al in het eerste kwartaal orders geplaatst voor ongeveer 20 GW aan gasturbinecapaciteit, waarbij ze inzetten op gas – en op sommige plaatsen op steenkool – voor de 24-uurs basislast die hun faciliteiten nodig hebben.

Die vraag botst met een tekort aan aanbod. De productie van turbines is al jaren grotendeels stabiel, en de prijzen zijn volgens cijfers van Rystad Energy gestegen van ongeveer 800 dollar naar meer dan 2.500 dollar per kilowatt. Siemens Energy, een van de drie grote fabrikanten, rapporteerde een recordkwartaal wat betreft orders, met 102 nieuwe orders voor gasturbines, waarvan ongeveer 40% uit de VS en 35% uit Europa. Mitsubishi, dat aanvankelijk streefde naar een capaciteitsverhoging van 30%, heeft aangegeven dat zelfs dat niet voldoende is en verdubbelt nu de productie, waarbij het de afhandeling van bestellingen als zijn „topprioriteit“ bestempelt. De groei van wind- en zonne-energie draagt ook bij aan de vraag, aangezien intermitterende opwekking een stabiele of flexibele ondersteuning nodig heeft om het net in evenwicht te houden, hoewel die ondersteuning net zo goed kan komen van opslag, vraagrespons of interconnectie als van gas.

De knelpuntproblematiek rond de turbine werkt twee kanten op. Het laat zien hoeveel nieuwe gascapaciteit ontwikkelaars verwachten nodig te hebben, maar door de doorlooptijden tot meerdere jaren te verlengen, vertraagt het ook de snelheid waarmee die capaciteit kan worden gerealiseerd. Het meest waarschijnlijke netto-effect is dat gas langer een centrale rol blijft spelen in de energiemix dan in veel transitieplannen wordt aangenomen. Hierdoor blijft het gasprijsrisico relevant voor gasintensieve sectoren zoals de glastuinbouw, de voedselverwerking en de zware industrie, en blijft de waarde van budgetzekerheid een belangrijke factor bij het afwegen van vaste of gestructureerde dekking.

Prijs TTF gas leverjaar 2027 (eur/MWh) – dag cloud candle, log scale

Door een extreme El Niño keert India terug naar steenkool

Het weer speelt weer een rol in de brandstofvergelijking. De Finse denktank CREA waarschuwt, volgens OilPrice, dat de ‘super-El Niño’ van dit jaar – als deze zich ontwikkelt zoals voorspeld – wereldwijd druk zou kunnen uitoefenen op energiesystemen, maar nergens zo ernstig als in India. Het tekort zou voornamelijk worden veroorzaakt door een grotere vraag naar koeling naarmate de temperaturen stijgen, in combinatie met de zwakkere winden en geringere regenval die dit patroon doorgaans met zich meebrengt, waardoor de productie van wind- en waterkracht daalt. Alles bij elkaar schat CREA het potentiële tekort aan elektriciteitsproductie voor de komende twaalf maanden op bijna 18 TWh, waarvan de extra belasting door airconditioning alleen al goed zou kunnen zijn voor maar liefst 10 TWh.

Volgens de denktank zal het grootste deel van dat tekort worden opgevangen door steenkool, waardoor naar schatting 17 miljoen ton extra CO₂ vrijkomt. India, na China de op één na grootste steenkoolverbruiker ter wereld, haalt nog steeds ongeveer 70% van zijn elektriciteit uit deze brandstof en blijft erop vertrouwen om stroomuitval tijdens ernstige hittegolven te voorkomen, zelfs nu de capaciteit van hernieuwbare energiebronnen sterk toeneemt. „We mogen niet subjectief zijn als het om steenkool gaat”, aldus Rajnath Ram, energieadviseur bij NITI Aayog; de vraag is volgens hem hoe duurzaam deze brandstof kan worden gebruikt. Ambtenaren verwachten dat steenkool de komende twee decennia een centrale rol in het energiesysteem zal blijven spelen.

Voor Europese afnemers is het effect van tweede orde, maar wel reëel. Een toename van het kolenverbruik in India kan het aanbod via zeetransport in het Stille Oceaangebied onder druk zetten en, in beperkte mate, doorwerken in de internationale kolen- en gasbalans waaraan de Europese energiesector is blootgesteld, hoewel het verband indirect is en gemakkelijk door andere factoren kan worden gecompenseerd. Het bredere punt is dat klimaatschommelingen in toenemende mate een factor zijn in de prijsvorming van fossiele brandstoffen, niet alleen in de productie van hernieuwbare energie, en een bron vormen van de volatiliteit die bedrijven met variabele contracten uiteindelijk moeten opvangen.

Prijs ICE Coal leverjaar 2027 (usd/t) – week cloud candle, log scale

De emissierechten blijven rond de 80 euro, terwijl kleine reactoren langzaam hun weg vinden naar de energiemix

De emissiemarkt zelf was relatief rustig maar stabiel. EU-emissierechten (EUA) werden half juli verhandeld tegen ongeveer 80 euro per ton, dicht bij het hoogste niveau sinds februari, gesteund door geopolitieke risicopremies en verwachtingen rond het EU-beleid, volgens gegevens van Trading Economics / ICE. Aangezien het ETS-plafond jaar na jaar wordt aangescherpt, blijven de nalevingskosten voor Europese installaties structureel stijgen, waardoor alle aandacht gericht blijft op technologieën die op grote schaal koolstofarme energie kunnen leveren.

Bron: Ranglijst: Landen die de meeste kleine modulaire kernreactoren bouwen, uit Visual Capitalist door Cody Good; grafische vormgeving en ontwerp door Abha Patil

De meest toekomstgerichte ontwikkeling ligt aan de kant van de koolstofarme energievoorziening. Aangezien nieuwe kernenergie zeer lage emissies over de gehele levenscyclus met zich meebrengt, hoort deze in het koolstofdebat thuis als een middel om uitstoot te verminderen, en niet als een bron. Een grafiek van Visual Capitalist en de National Public Utilities Council, waarover ook OilPrice heeft bericht, laat zien dat de Verenigde Staten koploper zijn in de ontwikkeling van kleine modulaire reactoren (SMR’s) met 28 aankondigingen van locaties — meer dan de volgende vier landen samen, gevolgd door Canada (9), het Verenigd Koninkrijk (7), Rusland (5) en China (4). Het gaat hier om aangekondigde potentiële locaties, niet om reactoren die al in aanbouw zijn.

Bron: Visual Capitalist door Cody Good; grafische vormgeving en ontwerp door Abha Patil

SMR’s wekken tot 300 MWe op — een fractie van de 1.000–1.400 MWe van een conventionele reactor — maar zijn ontworpen voor fabrieksmatige productie om de kosten en bouwtijd te drukken, en dankzij hun compacte voetafdruk kunnen ze worden ingezet in datacenters of op afgelegen locaties waar een aansluiting op het elektriciteitsnet kostbaar is. De ontwerpen variëren van lichtwaterreactoren, snelle-neutronenreactoren, hogetemperatuur-grafietreactoren tot gesmolten-zoutreactoren; van de 129 projecten die door het Agentschap voor Kernenergie worden gevolgd, zijn er slechts 78 openbaar gemaakt. In de VS nemen nationale laboratoria het voortouw bij de locatiekeuze (7), gevolgd door een drievoudige gelijkstand tussen nutsbedrijven, universiteiten en ontwikkelaars (elk 5).

Voor de Europese industrie die blootstaat aan koolstofkosten is de relevantie eerder richtinggevend dan onmiddellijk. Een geloofwaardige uitbreiding van betrouwbare, koolstofarme energieopwekking zou op termijn de vraag naar emissierechten doen dalen en daarmee de prijzen doen dalen, maar zou het wettelijk vastgelegde ETS-plafond zelf niet veranderen, en een dergelijk effect ligt ver buiten de huidige contracthorizon. Op basis van de huidige gegevens zouden bedrijven die rekening houden met CO₂-kosten in hun begroting, moeten uitgaan van emissierechtenprijzen die stabiel tot hoger blijven, en SMR’s moeten beschouwen als een optie op langere termijn voor goedkopere emissiereductie in plaats van als een kortetermijnoplossing.

Prijs Emissierechten – Dec-26 contract EEX (eur/t) – week cloud candle, log scale

Wanneer de prijzen sterk stijgen, gaan energieafnemers hun eigen voorraad opbouwen

De hoge prijzen stimuleren investeringen in schone energie, en nergens is dat duidelijker te zien dan in de Filippijnen, dat tussen maart en mei de grootste afnemer was van geïmporteerde zonnepanelen – als we Nederland, een Europees doorvoercentrum, buiten beschouwing laten. Volgens Chinese douanegegevens die via OilPrice zijn gerapporteerd, gaf het land in die drie maanden 407 miljoen dollar uit aan zonnepanelen, waarmee het op de tweede plaats staat na Nederland met 1,1 miljard dollar. De aanleiding is de prijs: topdistributeur Meralco heeft de tarieven met 10% verhoogd sinds het conflict met Iran eind februari begon, en een gemiddeld huishouden besteedt nu ongeveer 12% van zijn inkomen aan elektriciteit, tegen de achtergrond van enkele van de hoogste tarieven voor huishoudelijk gebruik in Zuidoost-Azië.

Bron: Chinese douanegegevens, Ruth Chai ( Reuters), geciteerd door ZeroHedge

De reactie was snel. Het aantal installaties op daken is het afgelopen jaar bijna verdubbeld, en de denktank voor schone energie Ember verwacht dat de gedistribueerde zonne-energiecapaciteit binnen twee jaar bijna zal verdrievoudigen tot 3.500 MW, nu de terugverdientijd is teruggebracht van vier naar ongeveer 3,1 jaar. Philergy, een installateur uit Manilla, meldde in de eerste vijf maanden van het jaar tweeënhalf keer zoveel aanvragen, met op een gegeven moment wel 3.000 per dag; klanten nemen “veel sneller dan voorheen“ een besluit, aldus managing partner Jochen Staudter. Toch levert zonne-energie nog steeds minder dan 4% van het nationale verbruik, en de opmars ondervindt tegenwind door hoge initiële kosten en spanningen in de toeleveringsketen. Pakistan vertoont op grotere schaal hetzelfde patroon: het land heeft in twee jaar tijd 27 GW aan gedistribueerde zonne-energie toegevoegd — evenveel als alle kolen-, gas- en oliecentrales die het ooit heeft gebouwd.

Bron: Meraico – grootste elektriciteitsleverancier op basis van eindgebruikers, Ruth Chai, Reuters, geciteerd door ZeroHedge

Europa past op netniveau een variant van dezelfde logica toe. De Britse energieregulator heeft voorlopig drie grote pompopslagprojecten geselecteerd voor steun – de eerste in meer dan 40 jaar – in afwachting van definitieve goedkeuring: Loch Kemp van Statera aan Loch Ness, Coire Glas van SSE aan Loch Lochy en Earba van Gilkes Energy, dat het grootste project van het Verenigd Koninkrijk zal worden. Samen zouden ze, zodra ze begin jaren 2030 voltooid zijn, meer dan 10 GW en 200 GWh opleveren, wat neerkomt op ongeveer een kwart van de dagelijkse elektriciteitsbehoefte van het Verenigd Koninkrijk. Het zouden de eerste projecten van dit type zijn sinds Dinorwig, de „elektrische berg“ in Noord-Wales, in 1984 in gebruik werd genomen.

Bron: Ministerie van Energie van de Filipijnen, Ruth Chai, Reuters, geciteerd door ZeroHedge

Pompopslag werkt als een gigantische batterij op netniveau, waarbij water tussen twee reservoirs wordt verplaatst om overtollige stroom op te slaan en deze op verzoek weer vrij te geven. Het vormt een natuurlijke aanvulling op de intermitterende wind- en zonne-energie en is, zoals de regering opmerkt, een alternatief voor lithium-ionbatterijen en de Chinese grondstoffenimport die daarvoor nodig is. „Groot-Brittannië kan het zich niet veroorloven om aan de grillen van de volatiele markten voor fossiele brandstoffen overgeleverd te blijven“, zei minister van Energie Michael Shanks, waarbij hij opslag presenteerde als een verzekering tegen de volgende prijschok. De twee verhalen bevinden zich aan tegenovergestelde uiteinden van het systeem: huishoudens in de Filippijnen breiden hun opwekking achter de meter uit, terwijl Groot-Brittannië opslag op netwerkschaal aanlegt. Van de twee is de verschuiving naar opwekking achter de meter voor de meeste bedrijven de meest urgente; wanneer de netprijzen pieken, wordt de terugverdientijd van opwekking en opslag ter plaatse korter, waardoor zelfvoorziening evenzeer een kwestie van veerkracht en inkoop is als van duurzaamheid.

Deze analyse bevat eigen commentaar van COMCAM, waarop het auteursrecht van COMCAM rust en dat niet zonder toestemming mag worden gereproduceerd. Feitelijke gegevens en eventuele citaten van derden blijven eigendom van de oorspronkelijke bronnen, waarnaar overal in de tekst wordt verwezen. Dit materiaal vormt een algemene marktanalyse en houdt geen beleggings-, juridisch of fiscaal advies in.