Energiemarkt analyse 19 maart 2025

“Russische oliemaatschappijen hebben crypto-activa, waaronder Bitcoin en Tether’s USDt, gebruikt voor internationale handel.” – Reuters

De sancties op Rusland, als ook de strengere sancties op de Iraanse schaduwvloot, hebben een run veroorzaakt op niet-gesanctioneerde schepen. Met als gevolg dagtarieven die verdubbelden of zelfs verdrievoudigden in de afgelopen maand.

Rusland lijkt prioriteit te geven aan leveringen richting China. Het land heeft haar tankervloot herschikt in dienst van de Rusland-China route ten koste van India. Dit toont analyse van recente scheep-tracking gegevens aan.

Sinds de Amerikaanse sancties van kracht werden, hebben slechts 5 van de 19 schepen die geladen zijn vanaf het Sakhalin Eiland in Rusland, hun vracht op hun eindbestemming kunnen afleveren. Dit schrijft Julian Lee van Bloomberg. Vergelijkbare vrachten vanaf Sakhalin hebben voorheen ongeveer een week op zee vertoefd. Tanker-tracking data geven aan dat sommige tankers nu bijna twee maanden op zee zijn.

Leveringen vanuit Russische poolprojecten zijn ook weken vertraagd. India blijft weg van gesanctioneerde tankers, terwijl zowel China als India hun toeleveringsketens proberen om te leggen door gebruik te maken van tankers, handelaren en verzekeraars die niet onderhevig zijn aan Amerikaanse sancties. Volgens Reuters hebben Russische bedrijven gebruik gemaakt van cryptovaluta zoals Bitcoin en USDt om de handel met China en India onder internationale sancties mogelijk te maken. De Russische minister van Financiën heeft eind 2024 verklaard dat Rusland vrij is assets zoals Bitcoin te gebruiken in de internationale handel. Het gebruik van crypto in olietransacties met China en India was echter nog niet eerder gerapporteerd.

Volgens Reuters behelst de Russische oliehandel in crypto met het buitenland tussenpersonen die offshore accounts managen en transacties in de lokale valuta van de koper faciliteren. Een voorbeeld: een Chinese koper van Russische olie betaalt een handelsbedrijf die als tussenpersoon fungeert in yuan op een offshore account. De tussenpersoon converteert deze betalingen naar crypto assets en maakt deze naar een ander account over. Daarna wordt de asset naar een derde account in Rusland verzonden en omgezet in Russische roebel.

Volgens Reuters zal crypto waarschijnlijk gebruikt blijven worden in de Russische buitenlandse oliehandel ondanks de sancties die van kracht zijn. Zelfs als de sancties opgeheven zouden worden en Rusland vrij zou zijn de dollar te gebruiken. Het is een handig hulpmiddel en draagt bij activiteiten sneller uit te voeren volgens een anonieme bron. Het nieuws komt te midden van Ruslands officiële voorstel om investeringen in cryptovaluta te legaliseren voor welvarende individuen die ten minste $ 1,1 miljoen aan waardepapieren en deposito’s bezitten.

Hoewel Rusland openstaat voor Bitcoin voor o.a. buitenlandse handel, heeft China een voorzichtige en beperkende benadering ten opzichte van cryptovaluta. Al sinds het verbod op alle cryptovaluta in 2021 heeft China een restrictieve agenda voor crypto. Ondanks de beperkingen is China één van de wereldwijde leiders gebleven in Bitcoin mining. Buurland en jurisdictie Hongkong is opgebloeid als wereldwijde crypto hub.

Nu Amerika doorgaat met haar strategische Bitcoin reserve initiatief, geloven sommige industrie-analisten dat China de toenemende rol van Bitcoin (BTC) in het wereldwijde financiële landschap niet zal negeren. De Chinese overheid zou ten minste 194.000 BTC kunnen bezitten volgens gegevens van het Bitcoin technologiebedrijf Jan3. Amerika heeft volgens Jan3 een hoeveelheid van 112.189 BTC.

De prijs van ruwe olie voor levering in mei, handelt nog steeds in een grote, volatiele range tussen ruwweg $ 70 en $ 82,50.  Diverse olieproducerende landen gaan vanaf april beginnen met het afbouwen van de productieverlaging van 2,2 miljoen vaten per dag. Dat betekent dat er in april 138.000 vaten per dag meer op de markt gaan komen.

Prijs Ruwe olie – Brent mei 2025 ($/barrel) – week cloud candle, log scale

“Volatiele groothandelsprijzen voor elektriciteit creëren onzekerheid, voor bedrijven die actief zijn op het gebied van hernieuwbare energie, over de impact op inkomsten en toekomstige investeringen, wat de behoefte aan opslag en netwerkuitbreiding onderstreept.” – IEA

De elektriciteitssystemen in Europa zijn grotendeels met elkaar verbonden via een complex netwerk van hoogspanningslijnen en interconnecties tussen landen. Dit systeem maakt deel uit van het synchronisatiegebied van het Europese elektriciteitsnet. Het zorgt voor een stabiele stroomvoorziening en energie-uitwisseling tussen landen.

Begin maart zagen meerdere Europese EPEX spot markten de eerste negatieve prijsuren van dit jaar. Door de sterkste elektriciteitsproductie van solar in Duitsland sinds september 2024 werden intraday power prijzen op maandag 3 maart in Duitsland, België en Nederland onder nul gedrukt. De prijs voor 13.00 tot 14.00 uur bedroeg -/- € 17,73 per megawatt-uur (MWh). Door de verbondenheid van de Noordwest-Europese elektriciteitssystemen doken elektriciteitsprijzen in België en Nederland ook onder nul.

Negatieve elektriciteitsprijzen, hoewel voordelig voor sommige afnemers in een aantal landen, ontmoedigen doorgaans investeringen in nieuwe capaciteit aangezien hernieuwbare power producenten niet profiteren van prijzen onder nul. Afgelopen jaar zagen Europese elektriciteitsmarkten een record aantal prijzen van nul of negatief te midden van een sterk toegenomen aanbod van hernieuwbare energie en een mismatch tussen aanbod- en vraaguren voor solar power.

Lees meer over negatieve prijsuren met mogelijke oplossingen in ons artikel.

Dit jaar wordt weer een record aantal negatieve uren verwacht op zowel de EPEX markt als de onbalansmarkt. De International Energy Agency (IEA) schreef hierover in haar World Energy Investment 2024 dat volatiele groothandelsmarkten voor elektriciteit onzekerheid creëren voor hernieuwbare bedrijven wat betreft de impact op inkomsten en toekomstige investeringen. Het onderstreept de behoefte aan opslag en netexpansie.

Aurora Energy Research waarschuwde in januari dat negatieve prijzen, marktverzadiging en netcongestie grote uitdagingen vormen voor hernieuwbare energieontwikkeling in Europa. Zogenaamde ‘intermittent’ ofwel variabele hernieuwbare energiecapaciteit in Europa zal meer dan verdrievoudigd zijn tegen 2050 volgens het analysebedrijf voor de powermarkt. En toch zullen negatieve prijzen en netbeperkingen significante risico’s blijven in de huidige markt voor hernieuwbare assets. Dit zal versterkt worden door nog meer hernieuwbare uitrol, aldus Rebecca McManus, Renewables Lead, Pan-European Research bij Aurora Energy Research.

Het is voor ontwikkelaars van vitaal belang de mogelijkheden te onderzoeken om de risico’s van negatieve prijsuren voor projecten te verminderen, zoals portefeuillediversificatie.  

Prijs Baseload Elektriciteit leverjaar 2026 (eur/MWh) – week cloud candle, log scale

“Europa wordt aan het eind van de winter op de proef gesteld wat betreft de veerkracht van zijn energiesysteem.” – Charles Kennedy, journalist Oilprice.com

Een plotselinge poolwind brengt vriestemperaturen naar grote Europese landen. De Europese gasvoorraad staat op een capaciteit van slechts 34,5%. Significant lager dan vorig jaar. De prijzen van termijncontracten voor Europees aardgas stegen in anticipatie op een hogere vraag. De hogere temperaturen in Europa van 9 en 10 maart zijn afgelopen weekend en deze week abrupt overgegaan in vrieskou.

Hiermee worden Europa’s hernieuwbare elektriciteitsproductie en lage aardgasvoorraden nogmaals op de proef gesteld. Hoewel afgelopen weken temperaturen zo hoog lagen als 20 °C , heeft een poolwind de temperaturen omlaag gebracht. De windsnelheden zijn afgenomen in een eind-wintertest van Europa’s energiesysteem. Groot-Brittannië, Duitsland, Frankrijk en zelfs Spanje zullen naar verwachting vrieskoude ervaren.

Lage elektriciteitsproductie uit wind en zon tijdens de winterse omstandigheden zullen de systemen verder uitdagen. Des te meer nu gasbuffers maar voor 34,5% gevuld zijn. Nederlandse prijzen voor termijncontacten TTF-aardgas handelden afgelopen week hoger door de verwachting van lagere temperaturen en een verwachte terugval van hernieuwbare opwek. Tot nu toe hebben lage wintertemperaturen en momenten van lage windproductie geleid tot sterke onttrekkingen van de gasvoorraden. Gecombineerd met de beëindiging van Russisch pijpleidinggas via Oekraïne heeft dit de prijzen opgedreven.

De IEA waarschuwde afgelopen maand voor een krappere LNG-markt in 2025 nu de lage EU-gasvoorraadniveaus eind deze winter een grotere instroom van gas vereisen dan in de afgelopen twee jaar. Hierdoor zal Europa een groter beroep moeten doen op de wereldwijde LNG-markten. De fundamentele marktfactoren zullen verkrappen. Het goede nieuws voor Europa is dat het continent tot dusver dit jaar door Azië op prijs is verslagen. Er zijn voldoende voorraden en samen met de lauwe vraag zijn prijspieken van spot LNG geleverd aan Noordoost-Azië uitgebleven. Het slechte nieuws voor Europa is dat wegens de behoefte om voorraden vanaf veel lagere niveaus dan voorgaande jaren aan te vullen, de forward TTF-gasprijs voor de zomer 2025 tegen een premie handelt boven het prijsniveau van komende winter. Dit ontmoedigt doorgaans de incentive voor het opslaan van een commodity. 

In Nederland heeft de Tweede Kamer aangegeven een strategische voorraad aardgas aan te willen leggen. Deze is er al voor olie. De voorraad zou nodig zijn op het moment dat andere landen opeens geen gas meer zouden willen leveren. Men kijkt naar een voorraad van negentig dagen, net zoals al jaren gebruikelijk is voor olie.

De transporttarieven van landelijk gasnetbeheerder GTS stijgen volgend jaar gemiddeld met 48% ten opzichte van dit jaar. Het is het tweede jaar op rij dat deze tarieven ongeveer anderhalf keer zo hoog worden. De Autoriteit Consument & Markt moet dat voorstel nog goedkeuren.

Prijs TTF gas leverjaar 2026 (eur/MWh) – dag cloud candle, log scale

De wereldwijde steenkoolmarkt blijft goed bevoorraad. Sommige mijnen hebben de opdracht gekregen hun productie te verlagen om het huidige overaanbod te verminderen.

Prijs ICE Coal leverjaar 2026 (usd/t) – week cloud candle, log scale

“Ambitieuze doelen en hoge kosten dreigen huishoudens en kleine bedrijven de dupe te maken.” – BloombergNEF

Het nieuwe EU Emissions Trading System voor gebouwen, wegtransport en kleine industrie, ETS2, is gepland volledig operationeel te worden tegen 2027. Het nieuwe emissiehandelssysteem van de Europese Unie zal de kosten voor stoken en transport fors verhogen. Aldus een recent rapport van BloombergNEF.

ETS2 moet de CO2-emissies van brandstofontbranding in gebouwen, wegtransport en additionele sectoren dekken en adresseren, vooral de kleine industrie die niet gedekt is door het bestaande Emissie Handelssysteem – EU ETS. Tot nu toe zijn de emissiereducties in die sectoren onvoldoende geweest om de EU op weg te helpen haar doelstelling van klimaatneutraliteit te bereiken in 2050. De koolstofprijs die door het ETS2 wordt bepaald, zal een marktstimulans zijn voor investeringen in de renovatie van gebouwen en emissiearme mobiliteit.

Hoewel het een ‘cap & trade’ systeem zal worden zoals het bestaande EU ETS, zal de ETS2 de upstream emissies dekken. Dit betekent dat het eerder brandstofleveranciers zijn dan eindafnemers zoals huishoudens of automobilisten die hun emissies moeten monitoren en rapporteren. De gebruiker betaalt dan niet direct. Brandstofleveranciers zullen echter de hogere kosten van de carbon emissiehandel willen doorberekenen aan de eindgebruiker.

Twee jaar na de 2027-lancering zou de prijs van CO2 richting € 150 per metrische ton (MT) kunnen toenemen, verwacht BloombergNEF. Een dergelijke prijs in 2029 betekent een meer dan twee keer zo hoog niveau als de huidige marktprijs van CO2 onder het bestaande EU ETS handelssysteem voor emissies van industrie en elektriciteitscentrales. De carbonprijs in EU ETS2 zou de kosten voor wegtransport met 27% kunnen laten toenemen, terwijl de rekening voor het verwarmen van een woning zelfs met 41% zou kunnen stijgen, aldus BNEF.

De prijs voor CO₂-emissierechten steeg op weekbasis richting € 70. Naast de relatief sterke correlatie met de gasmarkt, zijn het vooral de economische cijfers die bepalend zijn voor de prijs.

Prijs Emissierechten – Dec-25 contract EEX (eur/t) – dag cloud candle, log scale

“Terwijl kernenergie de belangrijkste energiebron van het continent blijft, heeft windenergie een groter aandeel dan aardgas. Vorig jaar werd in Europa voor het eerst meer elektriciteit opgewekt met zonne-energie dan met steenkool.” – Alex Kimani

Sinds de adoptie van het REPowerEU Plan heeft de EU haar aanbod gediversifieerd en Russische fossiele brandstofimporten drastisch gereduceerd. Afgelopen jaar droeg hernieuwbare energie voor 48% bij aan de elektriciteitsmix van de EU, gevolgd door nucleair met 24% en fossiele brandstoffen met 28%, het laagste aandeel ooit. Sommige Europese leiders roepen om een terugkeer van Russisch gas naar Europese markten.

Sinds de adoptie van het REPowerEU Plan, heeft de EU haar aanbod gediversifieerd en Russische fossiele brandstofimporten drastisch teruggebracht. EU-sancties impliceren een verbod op overzeese importen van Russische ruwe olie en geraffineerde petroleum producten, als ook Russische kolen. Importen van Russisch gas zijn in elkaar gestort. Hiermee is de EU op weg het gas uit Rusland de komende jaren volledig uit te faseren.

Fossiele brandstoffen, waaronder aardgas, verliezen geleidelijk hun grip op EU-energie. Hernieuwbaar blijft veruit Europa’s belangrijkste energiebron. Zoals eerder gemeld was afgelopen jaar de bijdrage van hernieuwbare energie 48% van de EU-elektriciteitsmix, gevolgd door nucleair (24%) en fossiele brandstoffen (28%). In 2024 werd de laagste emissies van de EU-elektriciteitssector gemeten met een 13% daling ten opzichte van 2023. Hoewel nucleair de belangrijkste elektriciteitsbron van het continent blijft, is wind power groter dan aardgas. Ondertussen was Europa’s solar productie in TWh afgelopen jaar voor de eerste keer groter dan de elektriciteitsproductie op basis van kolen.

Bron: Ember

Deze trend begon al voor Ruslands invasie in Oekraïne. Sinds de vaststelling van de European Green Deal in 2019, hebben wind en solar de kolen-grondstof langzamerhand in de marge gedrukt en aardgas in een structurele daling. Europa’s groene energietransitie heeft afgelopen 3 jaar extra momentum verzameld door de oorlog in Oekraïne.

De Europese Unie heeft maatregelen geïmplementeerd om het goedkeuringsproces voor hernieuwbare energieprojecten significant te verkorten. Hieronder vallen het aanmerken van specifieke “Renewable Energy Acceleration Areas” waar projecten simpelere en snellere toestemmingsprocedures ondergaan, gericht op het afhandelen van de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen zoals solar en wind power in het gehele EU-blok. De herziene Renewable Energy Directive (RED III) moet hier ook in voorzien en power purchase agreements (PPA’s) faciliteren.

Het is echter onwaarschijnlijk dat Europa op korte termijn aardgas uit haar energiemix kan gooien. Hernieuwbare energiesystemen missen de baseload capaciteit voor het opvangen van scherpe vraagpieken en kunnen niet snel reageren op onvoorziene tekorten aan de aanbodkant.  

Hernieuwbaar: de kobaltmarkt

“Het overaanbod op de kobaltmarkt is voornamelijk te wijten aan de groei van het gedolven aanbod in de DRC.”  – Robert Searle, analist Fastmarkets

De Democratische Republiek van Congo (DRC) heeft een exportverbod op kobalt ingesteld van vier maanden. Dit heeft de prijs van het essentiële metaal gebruikt in ion-lithium batterijen opgedreven, de ruggengraat van de hernieuwbare energie industrie.

Gegevens van New Fastmarkets tonen aan dat een pond kobalt hydroxide, het belangrijkste exportproduct van de DRC, 84% duurder is geworden. DRC, wereldwijd de grootste producent van kobalt, wilde afgelopen maand een overaanbod tegengaan die zorgde voor meerjarige dieptepunten in prijzen. Dinsdag 11 maart bereikten prijzen $ 10,50 per pond, het hoogste niveau sinds juli 2023. De prijs van kobalt metaal is vanaf het dieptepunt ook met 43% gestegen.

Telf Ag, de marketing agent voor kobalt gemijnd in de DRC door Eurasian Resources Group, heeft overmacht-clausules aangeroepen die in de aanbodcontracten zijn opgenomen. Hiermee verantwoordt ze uitstel van leveringen omdat het exportverbod buiten haar macht valt. Telf vertelde klanten dat de impact van het verbod nog moet worden ingeschat en dat het niet in staat is enige leveringsverplichting na te komen. Een woordvoerder van Telf vertelt Bloomberg dat het kobaltexportverbod publiekelijk is aangekondigd door de regering van de DRC en net als veel andere deelnemers in de sector beoordelen ze momenteel de opties als reactie op deze ontwikkelingen.

Volgens de US Geological Survey produceert de DRC 76% van het wereldwijde kobaltaanbod, essentieel voor de markt van elektrische wagens (EV’s). Een vier maanden opschorting van kobaltexporten zal waarschijnlijk op korte termijn gaan zorgen voor hogere prijzen, gevolgd door dalende prijzen. Robert Searle, analist bij Fastmarkets zegt dat het tijdelijke verbod “grote risico’s” mee zou kunnen brengen voor Chinese bedrijven die miljarden dollars hebben geïnvesteerd in de mijnbouwindustrie van de DRC. Deze onzekerheid en het verbod hebben hen verrast en kunnen verdere investeringen in het land afremmen.

Kobaltprijzen zullen naar verwachting nog doorstijgen de komende weken. Daarna zullen prijzen echter weer snel dalen na opheffing van het exportverbod. Een lange termijn aanbodovereenkomst is nodig voor het in evenwicht brengen van de productie in plaats van korte termijn oplossingen.