Trump tegen wereldwijde CO₂–belasting op verscheping
“De Verenigde Staten zullen deze wereldwijde groene nieuwe belasting op scheepvaart NIET accepteren en zullen zich hier op geen enkele manier aan houden.” – Amerikaanse president Donald Trump
De Internationale Maritieme Organisatie (IMO) werkt aan een wereldwijd mechanisme voor koolstofbeprijzing in de scheepvaartsector. Dit initiatief maakt deel uit van een bredere strategie om de uitstoot van broeikasgassen in de internationale scheepvaart terug te dringen en klimaatdoelstellingen te bereiken.
Beleidskader
Het voorstel omvat een bindende emissieheffing voor schepen die boven een bepaalde CO₂-uitstoot opereren. De opbrengsten van deze heffing zouden worden ingezet voor:
Investeringen in schone technologieën en alternatieve brandstoffen;
Ondersteuning van ontwikkelingslanden bij hun energietransitie;
Stimulering van innovatie binnen de maritieme sector.
Gevolgen voor de sector
De invoering van een wereldwijde carbonbelasting zal naar verwachting leiden tot:
Hogere transportkosten, met mogelijke prijsstijgingen voor goederen wereldwijd;
Versnelde investeringen in duurzame scheepvaarttechnologieën;
Regelgevingscomplexiteit, vooral voor rederijen die opereren in zowel mondiale als regionale markten (zoals het EU ETS);
Economische impact op ontwikkelingslanden, hoewel het beleid ook voorziet in financiële ondersteuning voor deze landen.
Standpunt van Amerika
Amerika heeft zich uitgesproken tegen het voorstel van de IMO. De Amerikaanse regering stelt dat:
De maatregel neerkomt op een wereldwijde koolstofbelasting die negatieve economische gevolgen kan hebben voor Amerikaanse consumenten en bedrijven;
Het voorstel een vorm van internationale inmenging is in nationaal economisch beleid;
Er tegenmaatregelen overwogen worden, zoals handelsbeperkingen en sancties tegen landen of instellingen die het voorstel ondersteunen.
Amerika zal tegen een wereldwijde carbonbelasting stemmen voorgesteld door het IMO. Daarnaast heeft het land met succes aangedrongen op uitstel van de besluitvorming, waardoor de invoering van het beleid voorlopig is vertraagd.
“We zullen geen prijsstijgingen voor Amerikaanse consumenten tolereren, noch de oprichting van een Green New Scam-bureaucratie die uw geld uitgeeft aan hun groene dromen.” – Trump op Truth Social.
Indien het raamwerk wordt goedgekeurd in 2026, zal de wereldwijde emissieheffing naar verwachting in 2027 van kracht worden, met de daadwerkelijke start van de heffingen vanaf 2028. Het zou daarmee het eerste wereldwijde mechanisme zijn dat zowel een prijs op broeikasgasemissies als bindende emissielimieten oplegt aan een complete industriële sector.
Crude oil
WTI-olieprijs dicht bij 5-maands dieptepunten
“De voorraadopbouw heeft nu het tempo van 2024 met +220 (miljoen vaten) overtroffen, waardoor de druk op de zeevaartmarkt toeneemt. Bijna alle regio’s lijken onder verkoopdruk te staan.” – Brian Leisen, wereldwijd oliestrateeg RBC Capital Markets
De ruwe olie prijs van West Texas Intermediate en Brent staan nog steeds onder druk. Een onverwachte grote voorraadopbouw in Amerika, de derde week op rij, en onzekerheid over de beslissing van India met betrekking tot de import van ruwe olie uit Rusland, spelen een rol.
Trump ziet graag dat India stopt met het kopen van Russische olie. Indiase raffinaderijen zeggen te verwachten hun aankopen van Russische ruwe olie te verminderen, maar niet stop te zetten. Managing Director Mundkur Shyamprasad Kamath van Mangalore Refinery & Petrochemicals Ltd vertelde Bloomberg dat hij “zeker” wist dat zijn bedrijf Russische olie zou blijven kopen.
India flip flopt tussen weerstand bieden tegen Amerika, dan wel de aankoop van Russische olie te verlagen als antwoord op de Amerikaanse druk deze af te bouwen. Het besluit dat India uiteindelijk neemt is van belang voor Rusland die petrodollars nodig heeft om de strijd in Oekraïne te financieren.
De markt wacht nog op duidelijkheid over de situatie. De Indiase overheid heeft tot op heden geen officiële reactie gegeven op de uitlatingen van voormalig president Trump — noch een bevestiging, noch een ontkenning. Trump heeft geen tijdlijn gepresenteerd voor het afbouwen van India’s aankopen van Russische olie, noch aangegeven op welke wijze Washington een dergelijke koerswijziging zou willen afdwingen. Wel gaf hij aan dat een onmiddellijke beëindiging van deze aankopen niet aan de orde is.
Hieronder is de maandgrafiek weergegeven voor het decembercontract voor 2025. De forse rode candle voor oktober wijst op neerwaartse druk, met mogelijk een test van het niveau rond $50 per vat in de komende maanden.
Musk’s datacenter Power Math kan Amerikaanse energie output verdubbelen
“Batterijen. Het Amerikaanse elektriciteitsnet heeft een capaciteit van 1 TW in stabiele toestand, maar het gemiddelde verbruik is ongeveer 0,5 TW. Laat de elektriciteitscentrales ’s nachts draaien om de accu’s op te laden en laat ze overdag ontladen om AI van stroom te voorzien.” – Elon Musk
Uit analyses van onder meer Goldman Sachs, UBS, Bank of America en Morgan Stanley blijkt dat de snel toenemende elektriciteitsvraag van AI-chips in datacenters traditionele luchtkoeling ontoereikend maakt, waardoor vloeistofkoeling nu als voorkeursoplossing wordt gezien.
Een bredere zorg is echter dat de toenemende elektriciteitsvraag van datacenters de reeds fragiele netten belast, het aanbod verkrapt, de elektriciteitsprijzen hoger drijft en het risico op black-outs vergroot. De nucleaire heropstart en nieuwe bouw zal nog jaren duren. Elke 1 GW aan AI-rekencapaciteit kost $ 50 miljard tegen huidige prijzen volgens OpenAI. Tegen 2028 voorspelt Morgan Stanley ten minste 65 GW aan nieuwe datacentervraag.
ZeroHedge meldde dat het huidige Amerikaanse elektriciteitsnet mogelijk onvoldoende capaciteit heeft de toenemende vraag vanuit AI-toepassingen op te vangen. Elon Musk reageerde daarop met de suggestie dat grootschalige industriële batterijsystemen, zoals die van Tesla, een effectieve oplossing kunnen bieden om het net te stabiliseren. Volgens Musk zou dit het jaarlijkse elektriciteitsaanbod in de VS kunnen verdubbelen.
In juni 2024 suggereerde Adam Jonas van zakenbank Morgan Stanley dat Tesla een strategische positie zou innemen in de volgende AI-gerelateerde marktbeweging. Inmiddels blijkt dat met name de batterijtechnologie van het bedrijf hierin een sleutelrol speelt.
Nucleaire energie zal naar verwachting pas over meerdere jaren beschikbaar zijn als grootschalige oplossing. Goldman Sachs waarschuwt voor mogelijke prijspieken en stroomonderbrekingen in de tussentijd. Om dit te voorkomen is het van belang dat zowel de federale overheid als netbeheerders investeren in kosteneffectieve en schaalbare energieoplossingen. Deze moeten niet alleen de elektriciteitsprijzen beheersbaar houden, maar ook zorgen voor een stabiel elektriciteitsnet in het licht van de toenemende concurrentie op het gebied van kunstmatige intelligentie, vooral vanuit China. Goldman wijst in dit verband op het elektriciteitsnet als de kwetsbare schakel binnen de bredere energiezekerheid.
Zorgen over Europa’s onder-gemiddelde aardgasvoorraadniveaus
“Het niveau van de aardgasopslag in de EU bedraagt 83% en ligt aanzienlijk lager dan vorig jaar (95%) en lager dan het meerjarig gemiddelde (89,4 %).” – Tomasz Włodek, NatGas researcher
Hoewel de EU goed voorbereid is op de 2025-26 winter, toont een rapport van het Europese Netwerk voor Transmissie System Operators voor Gas (ENTSOG) dat de voorraadniveaus van aardgas in het blok nog significant lager zijn dan vorig jaar deze tijd. En ruim onder het 10-jarig gemiddelde. Europa is sterk afhankelijk van opgeslagen aardgas om de stookvraag in de winter op te kunnen vangen. Het koude seizoen met lagere reserves starten zou prijzen hoger kunnen drijven als de consumptie geleidelijk toeneemt met kouder weer in het vooruitzicht.
Het EU-gassysteem bereikte op 1 oktober een opslagniveau van 83%. Het laat bestendigheid zien in geval van verdere verstoring van het gasaanbod vanuit Rusland dan wel beperkte LNG-leveranties. Dit niveau valt binnen de range geobserveerd in de jaren voor de energiecrisis.
Zelfs zonder Russische pijpleidinggasimporten kan de winter eindigen met een EU-opslag die voor 35% is gevuld. Dat zou een goede basis leveren voor het aanvullen van de gasvoorraad-faciliteiten in de daaropvolgende zomer.
In scenario’s met verdere, grote aanbodverstoringen is het EU-gassysteem bestendig genoeg de LNG-importen te vergroten om het aanbodverlies te compenseren. Deze bestendigheid verlaagt ook de noodzaak de gasvraag te verlagen in geval van extreme weersomstandigheden.
Niet iedereen is echter zo vol vertrouwen als ENTSOG. Aardgasonderzoeker Tomasz Włodek schreef op X dat het vullingspercentage momenteel slechts 83% is ten opzichte van 95% vorig jaar. Hij stelt dat het maximum opslagniveau waarschijnlijk niet boven 85% uit zal komen, gegeven de voorlopige weersvoorspellingen.
Europa is sterk afhankelijk van opgeslagen aardgas om tegemoet te komen aan de winterse stook- en elektriciteitsvraag wanneer de consumptie piekt. Opslag werkt als een buffer als deze vol is. Als de voorraden laag zijn kan het paniekaankopen veroorzaken. Vooral na de Oekraïne-Rusland oorlog is het Europese aardgassysteem nu veel afhankelijker voor het omzetten van LNG in aardgas (‘regasification’) in terminals in Spanje, Frankrijk en Nederland.
Analisten en handelaren houden nauwlettend de wekelijkse voorraadrapporten in het oog. De huidige en verwachte opslagniveaus hebben een sterke invloed op de prijzen van het Nederlandse TTF aardgas. Het is de benchmark voor de Europese gashandel, elektriciteitsprijzen en carboncontracten.
De prijs van het frontmaand TTF-termijncontract beweegt momenteel rond de € 32 per megawattuur (MWh). Sinds de zomer bevindt de prijs zich in een relatief smalle bandbreedte tussen € 30 en € 35 per MWh. Europa kijkt daarbij met spanning uit naar een milde winter, in de hoop op stabiele energieprijzen.
De technische analyse van de bijbehorende grafiek wijst op een zogenoemd ‘bearish wedge’-patroon, wat kan duiden op neerwaartse prijsdruk. Ondertussen blijft de prijs van het TTF-jaarcontract voor 2026 risicopremie verliezen, ondanks de nog steeds aanwezige kans op een koude winter. Net als bij de olieprijs bestaat de mogelijkheid dat nieuwe dieptepunten worden bereikt, onder het niveau van februari 2024.
“Alle onoplosbare problemen worden plotseling oplosbaar, wat erg spannend is voor de nucleaire sector.” – Arfa Karani, investeerder
Diverse overheden richten zich op de strijd tegen klimaatverandering door weg te schuiven van fossiele brandstoffen en een groene transitie na te jagen. Er wordt veel gekeken naar een lang genegeerde energiebron: nucleaire elektriciteit. Nucleaire elektriciteit stond diverse decennia bovenaan de energie-agenda van veel landen voordat een aantal opmerkelijke nucleaire rampen de publieke perceptie van de schone energiebron deden verschuiven. Diverse overheden stopten jarenlang met de ontwikkeling.
Studies laten zien dat nucleaire elektriciteit één van de meest veilige energievormen is, zolang strikte controlemechanismen worden nageleefd. We zien dan ook een heropleving van deze schone energiebron. Eén van de grote beperkingen voor de ontwikkeling zijn de hoge kosten van dergelijke projecten.
Het laten draaien van nucleaire centrales is relatief goedkoop, maar de ontwikkelingskosten van een nieuwe centrale en reactor zijn extreem hoog. Het kost diverse miljarden dollars om op te zetten. Veel overheden financieren de ontwikkeling van nucleaire energiefaciliteiten via publiek-private partnerschappen. Private investeerders zijn vaak meer bereid nucleaire projecten te financieren die de politieke en financiële rugdekking van de overheid als garantie hebben.
In het afgelopen jaar hebben diverse tech-bedrijven overeenkomsten getekend met nucleaire bedrijven om toegang te krijgen tot grote volumes nucleaire elektriciteit op het moment dat deze online komen. Nucleair is een schonere manier om geavanceerde technologieën van elektriciteit te voorzien, zoals datacenters en kunstmatige intelligentie (AI). De wijdverspreide uitrol van deze technologieën zal naar verwachting de wereldwijde energievraag in de komende decennia opdrijven. De overheden verschuiven in toenemende mate de last naar tech-bedrijven voor het vinden van schone energiebronnen om hun operaties te laten draaien in plaats van afhankelijk te zijn van het bestaande net.
Afgelopen september kwamen vertegenwoordigers van een aantal van werelds grootste uranium en nucleaire energiebedrijven, als ook nucleaire experts en investeerders, bijeen op het jaarlijkse symposium van de World Nuclear Association (WNA). Besproken werd het potentieel voor nucleaire investeringen, met investeringen in de nucleaire waardeketen die zullen toenemen van $ 1,5 biljoen in 2024 tot $ 2,2 biljoen in 2050, aldus Morgan Stanley.
Veel investeerders zijn huiverig te investeren in nucleaire elektriciteit vanwege de onzekerheden die gepaard gaan met projectontwikkeling. De constructie van nieuwe nucleaire fabrieken en reactoren is extreem complex. Projecten overschrijden vaak hun budget en nemen jaren langer ontwikkeling in beslag dan van tevoren verwacht, zoals met Sizewell C van EDF in Groot-Brittannië. De kosten om Sizewell C te ontwikkelen zijn bijna verdubbeld tot $ 1,9 miljard sinds het project voor het eerst werd voorgesteld. Dat zal uiteindelijk gevolgen hebben voor de elektriciteitsrekening van de consument. Het is grotendeels te wijten aan het gebrek aan nucleaire centrale-constructie in recente decennia die de kosten van nieuwe projectontwikkeling heeft opgedreven ten opzichte van landen als China waar projecten over het algemeen op tijd en binnen budget worden opgeleverd.
Investeerder Arfa Karani benadrukt de verandering in de investeringsomgeving van nucleaire elektriciteit in recente jaren. Ze legt uit hoe de Britse overheid een meer hands-on benadering heeft aangenomen waarmee nucleaire elektriciteit en gerelateerde tech-startups gesteund worden om investeerders gerust te stellen. Zij stelt dat de regelgeving zich nog verder moet ontwikkelen. De discussie draait inmiddels niet langer om de beschikbaarheid van kapitaal, maar is verschoven naar een vraagstuk van nationale veiligheid, geopolitieke invloed en mondiale machtsverhoudingen. Alle onoplosbare problemen worden plotseling oplosbaar, dat is veelbelovend voor nucleair voegt Karani hieraan toe.
De publicatie van “The Path to a New Era for Nuclear Energy” van het Internationale Energie Agentschap (IEA) exploreert nieuw beleid, projecten, investeringen en technologische ontwikkelingen die de ontwikkeling van nieuwe, nucleaire elektriciteit kan drijven. Het rapport laat zien dat in een snel groeiscenario de jaarlijkse investeringen tegen 2030 verdubbeld moeten zijn tot $ 120 miljard. Dit betekent dat de uitrol van nieuwe nucleaire projecten niet exclusief kan leunen op publieke financiering. De IEA onderstreept het belang van het omlaag brengen van de financieringskosten en het aantrekken van privaat kapitaal richting nucleaire elektriciteitssector.
Fatih Birol, uitvoerend directeur van het IEA, benadrukt dat overheden en de industrie nog aanzienlijke obstakels moeten overwinnen om een nieuwe fase voor kernenergie te realiseren. Daarbij gaat het met name om het tijdig en binnen budget opleveren van nieuwe projecten, maar ook om uitdagingen op het gebied van financiering en toeleveringsketens.
De IEA stelt ook voor dat de introductie van kleine modulaire reactoren (SMRs) de kosten kunnen helpen reduceren. Met de juiste ondersteuning kunnen SMR-installaties een volume bereiken van 80 GW tegen 2040. Dat zou goed zijn voor 10% van de wereldwijde nucleaire capaciteit. Het rapport stelt echter dat het succes van de technologie en adoptiesnelheid zullen afhangen van de mogelijkheid van de industrie de kosten tegen 2040 naar beneden gebracht te hebben tot een vergelijkbaar niveau als die van grootschalige hydro power en offshore windprojecten.
De kolenprijs vertoont vooralsnog geen tekenen van een nieuwe opwaartse trend. De markt lijkt momenteel eerder neerwaarts gericht waarbij het sentiment mogelijk eerst verder moet verslechteren — vergelijkbaar met de recente ontwikkelingen in de olie- en gasmarkten. Net als bij de gasprijs voor leverjaar 2026 lijken de dieptepunten van 2024 in zicht te komen.
Evonik CEO roept op het CO₂-beleid te beëindigen: wake-up call voor Europa’s economie
“De CO₂-heffing voor Europa moet verdwijnen. Deze vormt een bedreiging voor minstens 200.000 goedbetaalde banen in de Duitse industrie.” – Kullmann, CEO Evonik
Kritiek op Europees klimaatbeleid vanuit Duitse industrie
Na jaren van terughoudendheid spreekt een prominente Duitse CEO zich openlijk uit over de gevolgen van het Europese klimaatbeleid. Christian Kullmann, bestuursvoorzitter van Evonik – één van ’s werelds grootste producenten van speciale chemicaliën – uit in een interview met de Frankfurter Allgemeine Zeitung stevige kritiek op de koers van Brussel en Berlijn. Volgens Kullmann is het tijd voor een herbezinning op het huidige CO₂-beleid dat volgens hem de economische stabiliteit van Duitsland onder druk zet.
Zorgen over het emissiehandelssysteem
Kullmann wijst op de geplande aanscherping van het Europese emissiehandelssysteem (ETS) in 2027. Hij stelt dat de verwachte stijging van de CO₂-prijs tot € 200 per ton een directe bedreiging vormt voor de concurrentiekracht van de Duitse industrie. Volgens zijn inschatting staan hierdoor ten minste 200.000 industriële banen op het spel. De impact op huishoudens zou eveneens aanzienlijk zijn met een verwachte stijging van de jaarlijkse energiekosten met circa €1.000 per huishouden.
Industriële druk en economische risico’s
De zorgen van Kullmann komen op een moment waarop de Duitse industrie reeds onder druk staat. Grote bedrijven zoals Bosch en ZF Friedrichshafen hebben aangekondigd duizenden banen te schrappen. Tegelijkertijd stijgt het aantal faillissementen snel met een verwachte piek van meer dan 24.000 bedrijfsfaillissementen tegen het einde van dit jaar. De combinatie van stijgende kosten, afnemende investeringen en toenemende regeldruk voedt de vrees voor een versnelde de-industrialisatie.
Financiële herverdeling en politieke spanningen
Een belangrijk punt van kritiek betreft de besteding van de opbrengsten uit CO₂-heffingen. Volgens Kullmann vloeit circa 90% van deze inkomsten naar nationale overheden die hiermee hun begrotingstekorten trachten te dekken. Slechts een beperkt deel wordt ingezet voor groene investeringen via EU-programma’s zoals NextGenerationEU. Dit voedt de perceptie dat klimaatbeleid steeds meer een instrument wordt van herverdeling, eerder dan van innovatie en verduurzaming.
Een oproep tot heroverweging
Kullmann’s uitlatingen markeren mogelijk het begin van een breder debat binnen de Europese industrie over de economische gevolgen van klimaatbeleid. Hij roept beleidsmakers op om marktprincipes en economische realiteit zwaarder te laten wegen in toekomstige besluitvorming. Volgens hem is het noodzakelijk dat bedrijfsleven en politiek samenwerken aan haalbare, betaalbare en technologisch onderbouwde oplossingen voor de energietransitie.
De kritiek van Evonik’s CEO weerspiegelt een groeiende bezorgdheid binnen de Europese industrie over de balans tussen klimaatambities en economische haalbaarheid. In een tijd van geopolitieke spanningen en technologische concurrentie, met name op het gebied van kunstmatige intelligentie en energiezekerheid, is het volgens Kullmann essentieel dat Europa zijn industriële fundamenten niet ondermijnt.
Van alle in deze analyse opgenomen markten is de prijs van emissierechten de enige met een positief vooruitzicht. Deze sterk door beleid beïnvloede markt laat sinds het dieptepunt van circa €60 per ton in april een stabiele opwaartse trend zien.
“Europa loopt voorop met ongeveer 17 kilogram elektronisch afval per inwoner, terwijl elke persoon in Afrika slechts 2,5 kilogram produceert.”– Statista
Wereldwijde trends in elektronisch afval en recycling
Wereldwijd genereert een persoon gemiddeld ongeveer 8 kilogram elektronisch afval per jaar. Deze hoeveelheid varieert echter sterk per regio. Europa staat bovenaan met circa 17 kilogram per inwoner, terwijl het gemiddelde in Afrika aanzienlijk lager ligt, op ongeveer 2,5 kilogram per persoon.
Tegelijkertijd kent Europa het hoogste recyclingpercentage van elektronisch afval met een relatieve verwerkingsgraad van 43%. In andere regio’s blijft de recycling achter: in Azië wordt slechts 12% van e-waste gerecycled, en in Afrika is dat slechts 1%. Deze cijfers wijzen op een aanzienlijke noodzaak tot verbetering in de infrastructuur en beleidsvoering rondom e-waste in veel delen van de wereld.
Op mondiaal niveau wordt minder dan 20% van het elektronisch afval officieel ingezameld en gerecycled. Het overgrote deel wordt buiten officiële kanalen verwerkt, deels gerecycled of afgevoerd als restafval naar stortplaatsen. De kloof tussen formele en informele verwerking verschilt sterk per regio en vormt een uitdaging voor zowel milieubeleid als circulaire economie.
English
Nederlands
Wereldwijd
Nederland
United Kingdom
