Energiemarkt analyse 24 september 2025

“Operatie ‘Laten we de olie pakken’ is weer op gang gekomen …” – Chris MacIntosh, InternationalMan.com

Amerika verschuift haar geopolitieke focus van een oost-west naar een noord-zuid as, mede door de kwetsbaarheid van hun marinemacht tegenover moderne Russische raketten. Dit leidt tot meer aandacht voor invloed in Noord- en Zuid-Amerika, met druk op landen als Canada, Mexico, Brazilië, Panama en Venezuela.

De relatie tussen Trump en de Venezolaanse president Maduro is verslechterd tot een openlijke machtsstrijd, vooral gericht op de enorme oliereserves van Venezuela. In 2020 plaatste Amerika een premie op het hoofd van Maduro wegens vermeende drugshandel, wat de spanningen verder opvoerde. Beide leiders voeren hun conflict deels via sociale media, waarbij olie en geopolitieke invloed centraal staan.

Ondanks de grootste bewezen oliereserves ter wereld is de Venezolaanse olieproductie sterk gedaald door mismanagement, corruptie en internationale sancties. De Amerikaanse sancties hebben Venezuela vanaf 2017 miljarden gekost en de toegang tot internationale markten beperkt.

China investeert nu fors in de Venezolaanse oliesector, waarmee het zijn invloed in de regio vergroot. Het conflict tussen Amerika en Venezuela weerspiegelt bredere geopolitieke rivaliteit om energiebronnen in Latijns-Amerika. Ondanks het enorme oliepotentieel kampt Venezuela met ernstige economische en humanitaire problemen: hyperinflatie, tekorten aan basisgoederen en massale emigratie van burgers (meer dan 7 miljoen Venezolanen).

De strijd om Venezuela’s olie is onderdeel van een grotere machtsstrijd in Latijns-Amerika waarin energiebronnen, economische sancties en geopolitieke alliantiepolitiek centraal staan. Het laat zien hoe hulpbronnen (olie) en internationale politieke druk (sancties, diplomatie, retoriek) met elkaar verweven zijn. Voor buitenlandse investeerders zijn er kansen, maar ook aanzienlijke risico’s door sancties, politieke instabiliteit en infrastructuurproblemen.

Prijs Ruwe olie – Brent november 2025 ($/barrel) – dag cloud candle, log scale

Amerikaanse elektriciteitsnet dichtbij breekpunt

“Dit is geen technische uitdaging, maar een economische en politieke afrekening. Als het elektriciteitsnet faalt, zal dat niet komen doordat we geen oplossingen hadden. Het zal komen doordat we niet snel genoeg hebben gehandeld.”  – Robert Rapier,  chemisch ingenieur in de energiesector

Het Amerikaanse net staat onder hevige druk door de snel stijgende elektriciteitsvraag van AI-datacentra en elektrische wagens die samenvalt met de exit van traditionele centrales. Het net loopt tegen toenemende kwetsbaarheden aan van extreme weergebeurtenissen, cyberveiligheid-bedreigingen en fysieke sabotage terwijl beleidspatstelling en infrastructuurvertragingen de nodige upgrades belemmeren. Ondanks uitdagingen presenteert de situatie investeringsmogelijkheden in netmodernisatie, gediversifieerde opwek en oplossingen voor energieopslag en loadmanagement.

Amerika’s elektriciteitsnet staat gespannen onder het gewicht van een snel veranderend energielandschap. Voorbij het gebruikelijke gezoem van airconditioners, neemt de vraag van EV-opladers en uitgestrekte nieuwe datacentra sterk toe. Tegelijkertijd is de infrastructuur, nodig om betrouwbare elektriciteit te leveren, aan het verouderen en heeft haar limieten bereikt. Van Texas hittegolven tot Californië black-outs, de waarschuwingssignalen zijn onmogelijk te negeren. Dit is geen technische uitdaging, het is een economische en politieke afrekening. Als het net faalt, zal dat gebeuren omdat er niet snel genoeg is gehandeld.

Een vraagstijging die maar weinig anticipeerden. Bijna twee decennia was de Amerikaanse elektriciteitsvraag vlak. Nu neemt de consumptie toe, gedreven door technologieën die sneller groeien dan verwacht.

Kunstmatige intelligentie heeft een bouwgolf aan datacentra ontketend. Deze faciliteiten, volgepakt met high performance servers en koelsystemen, zijn één van de meest elektriciteitshongerige assets in het land. In 2023 consumeerden AI-datacentra ongeveer 4,4% van Amerikaanse elektriciteit. Dit aandeel zou tegen 2028 verdriedubbeld kunnen zijn volgens Penn State’s Instituut Energie en Milieu.

Noord-Virginia “Data Center Alley” is nu goed voor de afhandeling van 70% van het wereldwijde internetverkeer. Het dwingt nutsbedrijven als Dominion Energy haastig hun capaciteit op te schroeven. Ondertussen waarschuwen Microsoft en Google dat een tekort aan geschoolde elektriciens de expansie zou kunnen vertragen. Geschat wordt dat Amerika het volgende decennium 500.000 meer elektriciens nodig heeft.

Elektrische wagens, warmtepompen en geëlektrificeerde industrie voegen toe aan verdere spanning. De Pacific Northwest Utilities Conference Committee voorspelt een groei equivalent aan zeven steden ter grootte van Seattle binnen 10 jaar. Het Energy Information Administration (EIA) verwacht dat de verkoop van Amerikaanse elektriciteit zal toenemen van 4.097 miljard kWh in 2024 naar 4.193 miljard kWh in 2025, met een vergelijkbare toename in het vooruitschiet.

Tot slot weersverandering. Zodra extreme hittegebeurtenissen frequenter worden, zal de koelingsvraag in plaatsen als Texas en Arizona sterk toenemen en zal de piekvraag naar nieuwe records stijgen.

Prijs Baseload Elektriciteit leverjaar 2026 (eur/MWh) – week cloud candle, log scale

Pijpleiding China-Rusland kan een derde van LNG-importen vervangen

“Schok voor de wereldwijde gashandel over zee.”

De geplande Power of Siberia 2-pijpleiding tussen Rusland en China kan de wereldwijde LNG-markt ingrijpend veranderen. Met een capaciteit van 50 miljard kubieke meter per jaar zou de pijpleiding tot een derde van China’s huidige LNG-import kunnen vervangen. Dit versterkt de energieband tussen beide landen, vermindert China’s afhankelijkheid van LNG uit onder meer de VS, en biedt Rusland een cruciale alternatieve afzetmarkt na het wegvallen van Europa.

De directe pijpleiding is voor China goedkoper en minder gevoelig voor geopolitieke risico’s dan LNG-import via zee. Analisten verwachten dat de pijpleiding de concurrentiepositie van Amerikaanse, Qatarese en Australische LNG-exporteurs zal verzwakken en de groeivooruitzichten voor nieuwe LNG-projecten onder druk zet.

Hoewel Rusland en China een bindend memorandum hebben ondertekend, zijn belangrijke commerciële details zoals prijs en route nog niet afgerond. China blijft daarnaast LNG importeren uit gesanctioneerde Russische projecten, wat de effectiviteit van westerse sancties ter discussie stelt.

Zodra de pijpleiding operationeel is, krijgt China langdurig toegang tot Russisch gas tegen vaste prijzen. Dit zal de wereldwijde gashandel structureel beïnvloeden. Handelaren vertelden Bloomberg dat een dergelijke herbalancering haar weerslag zal hebben op lange termijn contractonderhandelingen en LNG-investeringsbeslissingen opnieuw vormgeeft tot ver in de jaren 2030.

Prijs TTF gas leverjaar 2026 (eur/MWh) – dag cloud candle, log scale

Het aanbodgat: pensionering sneller dan vervanging

“De vraag neemt toe, het aanbod blijft achter en de huidige middelen zijn mogelijk niet voldoende om deze kloof te overbruggen.” – Amerikaanse netbeheerders

De elektriciteitsvraag in de Verenigde Staten groeit snel, terwijl betrouwbare opwekkingscapaciteit versneld wordt uitgefaseerd. In 2025 wordt naar verwachting 12,3 gigawatt (GW) aan capaciteit buiten gebruik gesteld, een stijging van 65% ten opzichte van 2024. Dit betreft vooral kolencentrales (8,1 GW) en aardgascentrales (2,6 GW), die continu stroom leveren en niet eenvoudig vervangen kunnen worden door variabele bronnen zoals wind en zon.

Hoewel de capaciteit van wind- en zonne-energie blijft toenemen, gaat deze groei niet snel genoeg om het verlies aan stabiele opwekking te compenseren. Volgens het Department of Energy (DOE) zal er tegen 2030 slechts 22 GW aan stabiele capaciteit bijkomen, terwijl 104 GW nodig is om aan de piekvraag te voldoen. Problemen als vertragingen bij vergunningen, knelpunten in het transmissienet en trage uitrol van grootschalige opslag verergeren de situatie.

Netbeheerders waarschuwen al langer voor deze ontwikkelingen. In 2024 liepen transmissieprojecten vertraging op van 5 tot 7 jaar door vergunningstrajecten, netwerkcongestie en leveringsproblemen. De wachttijd voor grote transformatoren liep in 2025 op tot meer dan 30 maanden, met uitschieters tot 4 jaar. Dit brengt de betrouwbaarheid en uitbreiding van het net in gevaar.

Ondertussen blijven subsidies vooral gericht op variabele hernieuwbare energie, terwijl investeringen in stabiele capaciteit achterblijven. De Inflation Reduction Act heeft de uitrol van schone energie versneld, maar zonder voldoende investeringen in balancerende technologieën nemen de betrouwbaarheidsrisico’s toe. Het DOE heeft daarom de sluiting van sommige centrales uitgesteld en aanvullende betrouwbaarheidsrichtlijnen opgesteld, maar dit biedt slechts tijdelijk verlichting.

Om het net te versterken, zet het DOE in op een uitbreiding van 16% van de langeafstandstransmissie, met 12.000 kilometer aan nieuwe lijnen. Toch blijven vergunningstrajecten en lokale weerstand grote obstakels. Daarnaast zijn er pilots gestart voor slimme laadpalen, flexibele gebouwen en gedistribueerde energie-integratie, maar grootschalige uitrol vereist nauwe samenwerking met nutsbedrijven en toezichthouders.

De vraag naar energieopslag en micronetten groeit, met bedrijven als Fluence, Stem Inc. en Tesla Energy die inspelen op deze trend. Nieuwe software gedreven load management-oplossingen kunnen de markt verder ontwikkelen.

Met het uitfaseren van kolen en beperkte groei van hernieuwbare energie, blijft elektriciteit uit kernenergie en aardgas een “betrouwbaarheidspremie” behouden. Deloitte schat dat de Amerikaanse energiesector tussen 2025 en 2030 $1,4 biljoen aan nieuw kapitaal nodig heeft, met vergelijkbare investeringsniveaus tot 2050. Bedrijven die stabiele capaciteit of netdiensten kunnen leveren, profiteren hiervan.

Hoewel het Amerikaanse elektriciteitsnet niet op instorten staat, is het kwetsbaarder dan ooit door sterke vraaggroei, het uitfaseren van baseload-capaciteit, extreem weer en trage beleidsvorming. Of deze situatie uitmondt in een crisis of een correctie, hangt af van het aanpassingsvermogen van beleidsmakers, nutsbedrijven en investeerders. De benodigde oplossingen zijn bekend, maar snelle coördinatie en realistische initiatieven zijn essentieel om energiezekerheid te waarborgen.

Prijs ICE Coal leverjaar 2026 (usd/t) – week cloud candle, log scale

Het is zinvol waterstof met nucleair te produceren, niet met hernieuwbaar

“De waterstof zou dan kunnen worden opgevangen, opgeslagen, getransporteerd en uiteindelijk verbrand voor energie op aanvraag.” –  Ross Pomeroy, hoofdredacteur RealClearEnergy,

Waterstof wordt vaak gezien als een essentiële bouwsteen voor een volledig hernieuwbare economie. Om de variabiliteit van zonne- en windenergie op te vangen en de industrie te helpen overstappen van fossiele brandstoffen wordt voorgesteld om overtollige, goedkope hernieuwbare elektriciteit in te zetten voor elektrolyse. Hierbij wordt water gesplitst in waterstof en zuurstof. De geproduceerde waterstof kan vervolgens worden opgeslagen, getransporteerd en op afroep worden gebruikt als energiebron.

De vraag is echter of dit scenario daadwerkelijk de meest kosteneffectieve en milieuvriendelijke oplossing biedt. Het kan namelijk efficiënter zijn om waterstof te produceren met een andere CO₂-vrije bron, zoals kernenergie.

Onderzoekers van de Universiteit van Pisa vergeleken verschillende methoden voor waterstofproductie met behulp van geavanceerde kernreactoren (Gen IV). Zij concludeerden dat kernenergie, vanwege de continue baseload-productie, waterstof kan leveren tegen lagere kosten en met minder CO₂-uitstoot dan hernieuwbare energie, die afhankelijk is van wisselende weersomstandigheden.

Twee methoden springen eruit:

• Elektrolyse met kernstroom: Door een elektrolyser direct aan een kerncentrale te koppelen, kan waterstof worden geproduceerd voor circa $2,71 per kilo, met zeer lage emissies.
• Hoge-temperatuur stoom-elektrolyse: Met nieuwe reactoren kan waterstof worden gemaakt via stoom, wat iets duurder is ($3,57 per kilo), maar nog steeds veel schoner dan conventionele methoden.

Ter vergelijking: waterstof uit aardgas (methaanreforming) kost in Europa ongeveer $4,39 per kilo en veroorzaakt veel meer CO₂-uitstoot. Waterstof uit hernieuwbare bronnen is zelfs nog duurder ($7,71 per kilo).

De onderzoekers benadrukken dat kernenergie door haar betrouwbaarheid en schaalbaarheid een aantrekkelijk alternatief is voor grootschalige, schone waterstofproductie. Wel zijn de bevindingen voorlopig, omdat er wereldwijd nog weinig van deze geavanceerde reactoren operationeel zijn.

Prijs Emissierechten – Dec-25 contract EEX (eur/t) –dag cloud candle, log scale

China’s commercialisering van de heilige graal: fusie-energie

“In een wereld waarin men zich steeds meer zorgen maakt over hoe om te gaan met de snel groeiende energiebehoeften en de geopolitieke spanningen die voortvloeien uit de toegang tot energie en energiebronnen, geeft fusie-energie ons hoop.” – Stephanie Diem, assistant-professor nucleaire techniek University of Wisconsin

China werkt aan de commercialisering van geavanceerde fusietechnologie tegen 2030 en zou daarmee het eerste land zijn dat hierin slaagt. Volgens fysici van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) zou het vermogen om op deze manier elektriciteit op te wekken de Chinese Communistische Partij (CCP) in staat kunnen stellen de wereldwijde geopolitieke verhoudingen te veranderen en een nieuw energietijdperk te domineren.

Randy Weber, voorzitter van de Energie Subcommissie van de House Science, Space & Technology Commissie, benadrukte tijdens een toespraak op 18 september dat fusie-energie ontwikkeld en toegepast moet worden door landen die democratische waarden, transparantie en internationale samenwerking hooghouden. Hij waarschuwde dat autoritaire regimes energie-dominantie kunnen inzetten als machtsmiddel. Weber riep op om de ontwikkeling van fusie-energie in Amerika te versnellen, zodat het land niet wordt ingehaald door de ambitieuze tijdlijnen van de CCP. Volgens hem zou China anders “de belangrijkste doorbraak van deze eeuw” kunnen domineren.

Tijdens een hoorzitting gaven vier fusie-experts aan dat het niet onvermijdelijk is dat China deze technologische race wint. Zij adviseerden de Amerikaanse overheid om de financiering voor fusie-onderzoek te verhogen, samen te werken met internationale partners en demonstratieprojecten op te zetten, vergelijkbaar met eerdere succesvolle technologische doorbraken.

In tegenstelling tot kernsplijting (‘fission’) bootst kernfusie het proces na dat in sterren plaatsvindt, waarbij atomen samensmelten. Fusie wordt gezien als een potentiële bron van vrijwel onbeperkte, schone energie, Het wordt vaak de “heilige graal van energieoplossingen” genoemd. Sinds de jaren vijftig wordt er wereldwijd onderzoek naar gedaan, met een belangrijke doorbraak in 2022: het Lawrence Livermore National Laboratory slaagde erin om met een fusie-experiment meer energie op te wekken dan werd verbruikt. Sindsdien verloopt de technologische vooruitgang snel.