“De stroomuitval in delen van West-Europa benadrukt eens te meer één van de grootste nadelen van hyperglobalisering: de afhankelijkheid van zeer complexe maar kwetsbare systemen.” – Alastair Paynter, analist OilPrice.com
Een convergentie van crises – geopolitieke verschuivingen, energie-instabiliteit en economische stagnatie – markeert het eind van een historisch tijdperk en het begin van een meer volatiele, multipolaire wereldorder. Uitdagingen genoeg waaronder massa-immigratie, een potentiële beëindiging van het Oekraïne-conflict in het voordeel van Rusland, gereduceerde Amerikaanse veiligheidsgaranties, onhoudbare begrotingsmodellen, defensie-uitgaven, energiestrategie en de zekerheid van hulpbronnen. Populistische bewegingen komen op nu supranationale instituties invloed verliezen.
Geopolitiek gezien tonen de gebeurtenissen in de eerste helft van 2025 sterk aan dat Europa een seismische verandering te wachten staat. Europese leiders lopen tegen een aantal serieuze en urgente dilemma’s aan. Van het diplomatieke gehakketak over het einde van de Speciale Militaire Operatie van Rusland tot de relatie met de Trump-regering in Amerika. Een reden dat het nu zo doorslaggevend is, is dat een aantal grote, vormgevende factoren precies op hetzelfde moment bij elkaar zijn gekomen. Een soort ‘grote conjunctie’ die het slot van een aantal historische cycli en patronen signaleert.
Een tijdperk is geëindigd, een nieuwe is aangebroken. Hoe dit nieuwe tijdperk er precies uit gaat zien zal de komende jaren duidelijker worden. Ondertussen zal het verhoogde gevoel van volatiliteit een groter risico voor investeerders brengen, als ook voldoende mogelijkheden bieden. Wereldwijd neemt de globalistische orde in belang af. Een nieuwe nationaal-centrische orde neemt haar plaats in. Terwijl deze verschuiving al lange tijd overduidelijk was voor sommigen, gingen de meeste mensen er ten onrechte van uit dat globalisering de toekomst was.
In de praktijk heeft deze transformatie diepe implicaties. Niet in het minst omdat het de opkomst van een multipolaire wereld aankondigt en de desintegratie van de ‘op regels gebaseerde orde’, die sinds het eind van de Tweede Wereldoorlog overheersend was. Het is ook steeds duidelijker geworden dat veel van de supranationale organisaties, die lang het raamwerk hebben geboden waarbinnen modern overheidsbeleid en handel plaatsvonden, uit elkaar aan het vallen zijn. Deze omvatten de Verenigde Naties en de Wereldhandelsorganisatie, als ook regionaal gerichte entiteiten zoals de EU en NAVO.
Europese overheden — zowel binnen als buiten de EU, evenals de EU als geheel — worden geconfronteerd met een reeks grote dilemma’s. De strategische keuzes die zij komende jaren maken, zullen ingrijpende en uiteenlopende gevolgen hebben voor het continent. Enkele van de belangrijkste vraagstukken zijn:
• Massa-immigratie. Dit blijft de meest gevoelige en polariserende kwestie in het binnenlands beleid, met name in West-Europa.
• De complexe vooruitzichten rondom een mogelijk naoorlogse regeling in Oekraïne, waarbij Rusland haar territoriale en strategische doelen weet te realiseren en de Verenigde Staten haar aandacht verschuift van de NAVO en Europa naar het Verre Oosten.
• De economische neergang in Europa, mede zichtbaar aan een verzwakt Duitsland, dat zwaar wordt getroffen door het verlies van goedkoop Russisch gas en strikte groene regelgeving.
• Europa kampt met een groeiend gebrek aan concurrentievermogen op meerdere fronten.
• Ook op het gebied van energiestrategie moeten regeringen hun beleidskeuzes fundamenteel heroverwegen.
• Recente stroomuitval in delen van West-Europa benadrukt de kwetsbaarheid van sterk geglobaliseerde en uiterst complexe, maar fragiele systemen.
• Hieraan gerelateerd is de strijd om hulpbronnen. Nu de internationale orde gebaseerd op regels steeds verder afbrokkelt, lijkt een terugkeer naar een meer confronterende en opportunistische benadering onafwendbaar.