Energiemarkt analyse 10 april 2025

“De mogelijke verstoring van de olie-export van Kazachstan komt doordat het land dat deel uitmaakt van het OPEC+ pact zijn ruwe productie in maart een recordhoogte zag bereiken, ondanks voortdurende beloften om zich te gaan houden aan zijn OPEC+ quota die het al jaren overschrijdt.” – Tsvetana Paraskova, OilPrice.com

Rusland heeft opdracht tot sluiting gegeven van twee van de drie ligplaatsen aan de belangrijkste olie-exportterminal in de Zwarte Zee die de olie-exporten uit Kazachstan afhandelt. Dit kan de Kazachse ruwe olieverschepingen serieus verstoren als dit langer gaat duren dan een aantal dagen.  De sluiting komt naar aanleiding van veiligheidsinspecties door Ruslands Federale Agentschap voor Transport Supervisie door de Kerch Strait olielekkage in december.  Rusland heeft de SPM-1 en SPM-2 ligplaatsen van de terminal van de Caspian Pipeline Consortium (CPC) onmiddellijk stil laten leggen.

Het consortium voert de operationele activiteiten uit van de pijpleiding aan de Kaspische kust in Noordwest Kazachstan naar de Novorossiysk haven aan de Russische Zwarte Zeekust. Deze haven handelt de meeste ruwe olie van Kazachstan af uit de gigantische olievelden die het land rijk is. Hierbij zijn internationale oliebedrijven operationeel betrokken, waaronder de Amerikaanse supermajor Chevron. De Russische Federatie is de grootste aandeelhouder van CPC met een belang van 24%. Chevron en ExxonMobil zijn minderheidsaandeelhouders.

CPC heeft de SPM-1 en SPM-2 ligplaatsen buiten dienst gesteld totdat de vastgestelde tekortkomingen zijn verholpen. Tot die tijd worden alle transshipment-operaties aan de CPC Marine Terminal geleverd door gebruik te maken van de SPM-3 ligplaats.

Door de tijdelijke stoplegging van een deel van de exportcapaciteit zou de ruwe olie-export van Kazachstan meer dan kunnen halveren wanner dit meer dan een week aan zou houden, meldt Reuters. De potentiële verstoring van deze olie-exporten komt op het moment dat Kazachstan, lid van OPEC+, haar ruwe olie productie in maart een record zag bereiken van 2,61 miljoen vaten per dag. Ondanks beloften om te gaan voldoen aan de OPEC+ quota die het land al jaren overschrijdt. Kazachstan heeft moeite Chevron en de andere supermajors die in het land actief zijn te overtuigen de productie te beperken na jaren van miljarden dollar-investeringen in olieveld uitbreidingen. Te midden van spanningen met OPEC+ en de olie majors, zei Kazachstan afgelopen maand dat energieminister Almassadam Satkaliyev zijn rol zal neerleggen om het nieuw opgerichte atoom energie agency te gaan leiden.

De handelsoorlog door importheffingen geeft forse druk op de olieprijs. De prijs is uit de horizontale range gevallen waar het maandenlang vertoefd heeft. Er zijn zes dagen van rode candles zichtbaar in onderstaande grafiek. Een opwaartse retracement vanaf huidige niveaus zit in het vat. Zeker nu risico assets weer gretig gekocht worden, zoals de S&P woensdag 9 maart afsloot met een plus van bijna 10%.

Prijs Ruwe olie – Brent juni 2025 ($/barrel) – dag cloud candle, log scale

“Kernenergie produceert bijna 20 procent van onze elektriciteit. De brandstof voor onze reactoren verliest na verloop van tijd zijn intensiteit. Die gebruikte, maar nog niet uitgeputte brandstof wordt Used Nuclear Fuel (UNF) genoemd.”– Rick Perry

Rick Perry is een Amerikaanse politicus die heeft gediend als minister van Energie onder president Donald Trump van maart 2017 tot en met december 2019.  Tijdens zijn ambtstermijn was hij als minister verantwoordelijk voor het beheer van de nucleaire infrastructuur van de VS en het toezicht op het nationale energiebeleid.​

In zijn artikel Recycling Power: Rethinking Nuclear Waste pleit Perry voor het heroverwegen van de Amerikaanse aanpak van gebruikte nucleaire brandstof (UNF). Hij benadrukt dat de VS al decennialang worstelt met de opslag en verwerking van UNF en stelt voor om recyclingtechnologieën te gebruiken om deze brandstof om te zetten in mixed oxide (MOX) brandstof. Deze aanpak zou niet alleen de hoeveelheid opgeslagen nucleair afval verminderen, maar ook bijdragen aan de energievoorziening van het land.

Hij benadrukt dat de VS al 66 jaar worstelt met het probleem van gebruikte nucleaire brandstof (UNF), waarvan momenteel 90.000 metrische ton opgeslagen ligt op reactorlocaties verspreid over 39 staten. Ondanks een wet uit 1982 die de federale overheid verantwoordelijk maakt voor de verwerking van UNF en de ontvangst van meer dan $20 miljard hiervoor, is er nog geen significante actie ondernomen.

Perry stelt dat het huidige systeem faalt, vooral door gebrek aan politieke en lokale steun voor opslagfaciliteiten. Zoals blijkt uit het lopende NRC versus Texas-geding. In plaats van te blijven focussen op (tijdelijke) opslag, pleit hij voor recycling van UNF als duurzame en efficiënte oplossing.

De technologie voor recycling is al wereldwijd in gebruik, onder andere in Frankrijk, Japan en Duitsland. Hij bepleit de invoering van een Amerikaans recyclingbeleid om UNF om te zetten in MOX-brandstof, die opnieuw in reactoren gebruikt kan worden.

Voordelen van dit beleid zijn:

• Verwijdering van UNF van reactorsites.
• Herstart van het betalingssysteem, wat jaarlijks $2 miljard kan opleveren.
• Vermijden van opslagproblemen nabij bevolkingscentra.
• Vervanging van 20% van de Amerikaanse kernbrandstof die nu uit Rusland komt.

Tot slot stelt Perry dat recycling banen creëert en helpt bij het voldoen aan de toenemende energievraag, en dat Amerika dringend een inhaalslag moet maken ten opzichte van andere landen.

De prijs van baseload elektriciteit voor levering in 2026 is verder weggezakt. De prijs handelt onder de cloud en de lagging lijn, 26 weken terug in de tijd geprojecteerd, is er net onder gezakt. Deze zou bevestiging moeten geven van de neerwaartse trend. Als markten, met name de Europese gasmarkt, de importheffingenoorlog hebben verteerd, zouden powerprijzen weer kunnen aantrekken.

Prijs Baseload Elektriciteit leverjaar 2026 (eur/MWh) – week cloud candle, log scale

“Dus hoewel de EU tegen 2027 wil ‘afkicken’ van Russisch gas, is de verslaving voorlopig nog springlevend.” – Julianne Geiger, OilPrice.com

Tandeloos her-exportverbod van de EU op Russische LNG gaat in.

Het EU-verbod op de her-export van Russische LNG is nu officieel van kracht. In essentie stopt het de ship-to-ship transfers aan EU-havens voor kopers uit derde landen. Op het eerste gezicht lijkt het verbod aantrekkelijk. Het is weer een hap uit de Russische energie-inkomsten. Of dit zich zal vertalen naar serieuze pijn voor Rusland is een ander verhaal.

Het verbod op de her-export werd aangenomen in juni 2024. Het is alleen gericht op Russische LNG-vrachten die via EU-havens naar Azië en andere markten gaan. Deze overschepingen waren afgelopen jaar goed voor slechts 2,7 miljoen ton. Nog geen 10% van het Russische exporttotaal van 34,7 miljoen ton.

Gasanalisten verwachten dat dit volume grotendeels heromgeleid zal worden naar Europese kopers die stilletjes hun eigen aankopen uit Rusland verhogen in tegenstelling tot hun politieke beloftes. In werkelijkheid stegen de EU-importen van Russisch aardgas in 2024 namelijk met 18%, meldt Ember. De gegevens over februari 2025 laten geen tekenen van afname zien. Gemiddeld 74,3 miljoen kubieke meter per dag. Dat is 11% hoger dan de maand daarvoor.

Dus terwijl de EU probeert weg te bewegen van Russisch gas tegen 2027 is de realiteit nog niet zo ver. De werkelijke twist is logistiek van aard. IJsbrekers van Novatek’s Yamal LNG kunnen de Poolterminals niet bereiken gedurende de vriesperiode november-juni. Dus worden schepen bij EU-terminals als Zeebrugge en Montoir gelost voor her-export. Ongeveer 47 van deze transfers vonden in 2024 plaats volgens ICIS. Vooral voor lange termijn contracten met spelers als Shell, TotalEnergies en Gunvor.

Het nieuwe verbod dwingt Rusland tot creativiteit en het land zal meer gaan leunen op Moermansk, Kaliningrad of zelfs mediterrane alternatieven. Het zal dus niet de Russische LNG de keel dichtknijpen. Het zal de kosten laten stijgen en zaken compliceren voor Russische gasproducenten zoals Novatek en haar partners. Wellicht een dood door duizend logistieke sneden. De EU boekt een symbolische overwinning, Rusland verliest een handig logistiek kanaal. Het gas zal blijven stromen.

Duitse toppolitici roepen om hervatting van Russisch gas

 “Als je je realiseert dat je jezelf meer verzwakt dan je tegenstander, dan moet je nadenken of dit allemaal wel juist is.” – Michael Kretschmer

 In Europa is de lokroep van een terugkeer naar goedkope energie alomtegenwoordig. Het gesprek wordt eenvoudiger nu de Trump regering in Washington hard pusht voor onderhandelingen met Moskou over een staakt-het-vuren. Senior Duitse politici roepen al om een hervatting van de banden met Rusland. 

Zoals recent TotalEnergies CEO Patrick Pouyanne zei over de Nord stream pijpleidingen: “Het zou me niet verbazen als twee van de vier (weer) gaan stromen, niet vier van de vier. Er is geen manier om concurrerend te zijn zonder Russisch gas met LNG dat waar dan ook vandaan komt”.

Nadat Oekraïne op 1 januari 2025 de transit van Russisch gas stopzette, zijn de gasleveranties naar Hongarije en Slowakije alleen maar toegenomen. De Hongaarse Buitenland minister Peter Szijjarto vertelde dat het verbindings-grenspunt Veľké Zlievce/Balassagyarmat in capaciteit is uitgebreid na de beëindiging via Oekraïne. De capaciteit van de verbindende gaspijpleiding tussen beide landen is verhoogd van 2,6 miljard kubieke meter per jaar getransporteerd naar 3,5 miljard kubieke meter. Het getransporteerde aardgasvolume van Hongarije naar Slovakije is met 50% gestegen in de eerste drie maanden van dit jaar vergeleken met dezelfde periode in 2024, wat toen al een recordvolume was.

Het Russische project Arctic LNG 2 hervat verwerking van gas

Arctic LNG 2, de verwerkings- en exportfaciliteit, geroemd als Ruslands LNG vlaggenschip-project, heeft geleidelijk haar gasverwerking hervat na maanden van oponthoud. Dit schrijft Reuters op basis van industriebronnen en satellietbeelden. Het project ligt sinds vorig jaar onder druk van Amerikaanse en EU-sancties en heeft hierdoor geen vrachten kunnen verkopen. De eerste productietrein bij de fabriek werd begin oktober gesloten doordat projectontwikkelaars niet meer in staat waren kopers te vinden vanwege de Westerse sancties op Arctic LNG 2.

Russische LNG ontwikkelaar en exporteur Novatek, de grootaandeelhouder van Arctic LNG 2, wil de relaties met Amerika herstellen via de ondersteuning van lobbyisten. Dit meldde Reuters in december. Zwaar geraakt door sancties werd Arctic LNG 2 afgelopen jaar in de ijskast gezet. Novatek heeft moeite gehad kopers te vinden voor haar vrachten. Gesitueerd op de Gydan Peninsula werd Arctic LNG 2 beschouwd als de sleutel tot Ruslands inspanningen haar wereldwijde LNG-marktaandeel tegen 2030-2035 te vergroten van 8% tot 20%.

Het project is echter vanuit Amerika onder toenemende sanctiedruk komen te staan. Dat heeft veel verwachte kopers geweerd. Het project heeft maanden van vertragingen opgelopen nadat de eerste Amerikaanse sancties in november 2023 de bedrijfsplannen beëindigde voor het opstarten van productie en tijdlijnen van export. In augustus 2024 intensifieerde het Amerikaanse State Department haar inspanningen de exporten van Arctic LNG 2 te laten ontsporen door zich te richten op bedrijven betrokken bij de ontwikkeling van het project en schepen die LNG geladen hebben bij de faciliteit. Amerika wees meerdere bedrijven gerelateerd aan Arctic LNG 2 aan om het project verder de mogelijkheid te ontnemen LNG te produceren en te exporteren. En ook om te voorkomen dat essentiële LNG-vrachtschepen ingezet konden worden.

De prijs van aardgas verkeert al een aantal weken in een dalende trend en hangt rond de cloud. De lagging lijn ligt nog boven (het roze deel van) de week cloud.

Prijs TTF gas leverjaar 2026 (eur/MWh) – week cloud candle, log scale

“The U.S. is back in the business of selling coal.” – senior official Witte Huis

Trump tekent order ter stimulering binnenlandse kolen voor AI-elektriciteitsvraag

President Trump heeft een executive order getekend om de binnenlandse kolenproductie en het gebruik van kolen een boost te geven. De order is gericht op het voorzien van elektriciteit ten behoeve van de energie-intensieve datacentra en de krimpende Amerikaanse kolenindustrie te doen heropleven, melden zowel Mining.com als Bloomberg.

Volgens een senior Witte Huis official zal de order coal leasing op federaal grondgebied herstarten, kolen als “essentieel mineraal” bestempelen en kolenexport en gerelateerde technologieën versnellen. Het rapport stelt dat het onzeker blijft of de beslissing de afname van kolen kan terugdraaien, gedreven door goedkoper aardgas, hernieuwbare energie en milieuregulering.

Techbedrijven geven de prioriteit aan schone energie en zijn mogelijk fel gekant tegen het overstappen naar kolen. Toch zet de regering de inspanning neer als zaak van nationale veiligheid. Het legt de link tussen door kolen aangedreven datacentra en de Amerikaanse voorsprong in Kunstmatige Intelligentie (AI). Volgens Trump ligt Amerika ver voor in de AI-race met China. Hij benadrukte de behoefte aan betrouwbare elektriciteit om voorop te blijven lopen in deze race.

De order pusht ook kolen als “critical mineral” aan te wijzen waardoor haar strategische belang geplaatst wordt op hetzelfde niveau als die van materialen vitaal voor defensie en batterijen. Trump’s National Energy Dominance Council en Energie Minister Chris Wright zullen toezien op de inspanningen om kolen prioriteit te geven in zowel de elektriciteits- als staalproductie.

Deze verschuiving zou kolenbedrijven kunnen aansporen decennia aan verloren terrein terug te claimen. Federale kolen leases zijn van 489 in 1990 gedaald tot slechts 279 in 2023. Tegenwoordig leveren kolen ongeveer 15% van de Amerikaanse elektriciteit. Dat is 50% minder dan in het jaar 2000 omdat honderden centrales inmiddels zijn gesloten.

Trump’s Environmental Protection Agency (EPA) draait reguleringen terug met betrekking tot kwik en de emissies van CO2, terwijl zijn regering de export van kolen en kolentechnologie naar het buitenland wil vergroten. Minister van Binnenlandse Zaken Doug Burgum noemt kolen “betaalbaar en betrouwbaar”, essentieel voor de toenemende elektriciteitsbehoeften van datacentra en elektrificatie. Toch waarschuwen critici dat werkelijke energiezekerheid een bredere mix vereist. Vooral wanneer het moeilijker wordt om aan componenten voor fossiele-brandstof infrastructuur te komen.

De regering is ook pro-nucleair. De Amerikaanse uraniumproductie steeg naar het hoogste niveau sinds 2018, dankzij de stijgende prijzen en hernieuwde federale steun. Alleen al de productie in het vierde kwartaal overtrof de totale jaarproductie van alle jaren van 2019 tot en met 2023.

Volgens RealClearEnergy is er geen op handen zijnde vervanging voor fossiele brandstoffen bij de productie van petrochemische producten. Wat betreft haar elektriciteitsbehoefte staat Amerika aan de vooravond van een revolutie op het gebied van kernenergie. Geavanceerde nucleaire technologie en kleine modulaire reactoren (Small Modular Reactors, SMR’s) blijken het spel te veranderen.

Reeds voor ‘tariff tantrum’ merkte RealClearEnergy op dat nucleair onderdeel zou kunnen zijn van de America-first agenda. Kernenergie heeft Amerikaanse grondstoffen en Amerikaanse arbeidskrachten nodig. Uitbreiding van kernenergie, samen met de oproep van president Trump om aardgas- en schone kolencentrales te heropenen, zal de elektriciteitskosten terugbrengen naar een goedkoop niveau.

De Epoch Times meldt dat Trump een executive order heeft getekend waardoor federale agentschappen bestaande regulering zouden moeten herzien die het gebruik van binnenlandse energiebronnen ontmoedigen. Dit gaat vooral om kolen, hydro power en nucleaire energiebronnen. Hij verklaarde een nationale energienoodtoestand om de ontwikkeling van de energie infrastructuur af te handelen. Om Trump’s doelen te bereiken zei administrator Lee Zeldin van EPA  dat het agentschap stappen zal nemen de diverse milieureguleringen terug te draaien in wat hij “de grootste aankondiging van deregulering in de geschiedenis van Amerika” noemt.

De prijs van kolen, levering 2026, zette in juni 2023 al een dieptepunt neer. Daarna heeft de prijs een hogere bodem gevonden in februari 2024, net als de gasprijs, en een aantal weken geleden wederom een hogere low boven de $ 100 per metrische ton.

Prijs ICE Coal leverjaar 2026 (usd/t) – week cloud candle, log scale

“Het is op dit moment moeilijk om fabrikant te zijn in de VS, gezien de onzekerheid over tarieven, belastingkredieten en regelgeving.” – Tom Taylor, senior beleidsanalist Atlas Public Policy

Miljarden dollars” in EV- en EV-batterijfabrieken worden geannuleerd

Ondanks een golf aan EV-fabrieken die in recente jaren in Amerika zijn opgekomen, gefinancierd door belastingvoordelen via de Inflation Reduction Act, worden veel van deze projecten nu geschrapt meldt de Washington Post. Reeds vóór de nieuwe importheffingen van Trump was de schone energieverschuiving al momentum aan het verliezen.

In het eerste kwartaal van 2025 werden al meer EV-projecten gecanceld dan in de afgelopen twee jaar samen, aldus Atlas Public Policy. Onder de verliezen: een $ 1 miljard thermische batterijfabriek in Georgië en een $ 1,2 miljard lithium-ion batterijfabriek in Arizona. Duizenden banen staan nu op het spel waardoor twijfel ontstaat over de toekomst van de binnenlandse productie van EV’s.

De Amerikaanse EV-fabricage hype verliest stoom nu beleidsonzekerheid onder de Trump-regering ertoe leidt dat bedrijven grote projecten uitstellen of afstellen. “Het is momenteel moeilijk fabrikant te zijn in Amerika gegeven de onzekerheden over tarieven, belastingvoordelen en reguleringen”, zegt Tom Taylor van Atlas Public Policy. Volgens Princeton bood de klimaatwet uit 2022 belastingvoordelen om de binnenlandse EV-productie een boost te geven. Met de voorstellen deze financiële prikkels af te schaffen en de emissieregels te herroepen kunnen de EV-verkopen met 40% afgenomen zijn tegen 2030.

Aspen Aerogels heeft haar fabriek in Georgië geschrapt en de productie naar het buitenland overgeheveld, meldt de Washington Post . CFO Ricardo Rodriguez geeft aan dat China al op 50 procent EV-penetratie zit. Noord-Amerika en Europa blijven rond de 10 tot 15 procent hangen. Andere bedrijven trekken zich ook terug uit de EV markt. KORE Power liet haar plannen vallen voor een nieuwe fabriek en koos voor het aanpassen van een bestaande faciliteit. EV-startups zoals Nikola Motors en Canoo zijn al failliet. Zelfs Hyundai schaalt terug en is van plan in haar nieuwe Georgië fabriek niet alleen EV’s te bouwen, maar ook hybride wagens.

Industrie-investeringen in schone fabricage zijn sterk gedaald, met slechts $ 176 miljoen aangekondigd in januari. Ver onder de gebruikelijke $ 1 miljard.

Prijs Emissierechten – Dec-25 contract EEX (eur/t) – week cloud candle, log scale

“De productie in het vierde kwartaal van 2024 alleen al was hoger dan de totale jaarlijkse productie voor elk van de jaren in 2019-2023.” – EIA

Nucleaire fusie race Amerika-China: de strijd om energie en militaire dominantie. Amerika en China zijn verwikkeld in een race met hoge inzet voor de bouw van werelds eerste grid-scale nucleaire fusiefabriek. Een concurrentiestrijd die de toekomst van energie in de 21^ste eeuw kan vormgeven. Ook kan het de Chinese Communistische Partij (CCP) uitrusten met één van de meest geavanceerde wapens ooit bedacht. Een fusiereactor is een apparaat ontworpen om energie te genereren door hetzelfde nucleaire proces te repliceren die de zon van energie voorziet, het fuseren van atoomkernen zoals waterstof onder extreme hitte en druk. In tegenstelling tot nucleaire fission die atoomkernen splijt om energie vrij te maken, produceert fusion geen broeikasgassen en genereert meer elektriciteit en met een minimale hoeveelheid lange termijn radioactief afval.

Het potentieel voor fusie energie is revolutionair. Het zou vrijwel onbeperkte CO2-vrije elektriciteit leveren en de wereldwijde energiemarkten hervormen. Fusie, vaak de heilige graal van schone energie genoemd, kan tegen 2050 een markt zijn van potentieel $1 miljard.

Ondanks de stijging van private Amerikaanse investeringen in fusie-startups tot meer dan $8 miljard, gesteund door grote bedrijven als Amazon, Google en Meta, domineert China in publieke financiering en reactorbouw. Het land investeert ongeveer jaarlijks $1,5 miljard in fusie, meer dan welk ander land dan ook. Bijna twee keer zoveel als Amerika, aldus het Amerikaanse Energy Department’s Office van Fusion Energy Sciences.

China heeft de leiding genomen in fusie-gerelateerde patenten. Het land is hard bezig essentiële materialen veilig te stellen zoals supergeleidende magneten, gespecialiseerde metalen en semiconductors (halfgeleiders). China’s agressieve benadering omvat snelle reactorbouw en experimentele ontwerpen niet toegestaan onder Amerikaanse regulering.

Het land dat het eerst fusie op commerciële schaal bereikt zal een essentiële pilaar worden van de wereldwijde economie. Amerikaanse senatoren en fusie-experts vragen om $ 10 miljard federale investeringen om leiderschap te behouden. De overheid onder Trump’s tweede term is echter aan het snijden, dus toekomstige financiering blijft onzeker.

Als China de fusie race wint, zal het de toekomstige energiemarkt domineren. Zoals het land ook heeft gedaan met zonnepanelen, batterijen voor elektrische wagens en zeldzame aardmineralen.

Voorbijgaand aan economische gevolgen, draagt fusie energie significante zorgen rondom geopolitieke en nationale veiligheid. Controle over fusie technologie zou de CCP immense diplomatieke slagkracht geven. Het zou de voorwaarden kunnen dicteren aan energie-afhankelijke landen. Net zoals het geval is bij haar bijna-monopolie van zeldzame aardmineralen.

Een doorbraak in fusie zou ook toekomstige militaire infrastructuren kunnen voorzien van elektriciteit, waaronder marineschepen, ruimte gebaseerde systemen en directe energiewapens. De mogelijkheid om on-site ongelimiteerde energie te genereren zou de militaire logistiek kunnen revolutioneren. Bases, vliegdekschepen en zelfs ruimtestations kunnen zelfvoorzienend worden zonder de noodzaak van kwetsbare toeleveringsketens.

Tegelijkertijd is China bezig de toeleveringsketen van fusiematerialen te domineren. Het land wil kritische componenten voor reactoren, halfgeleiders en geavanceerde energiewapens beheersen. Dit zal de PLA een significant asymmetrisch voordeel geven. China’s leiding in fusie heeft verreikende implicaties voorbij economie en energiezekerheid en levert serieuze nationale defensierisico’s op.