Paris Proof Commitment

Bij COMCAM hebben we ons aangesloten bij het Paris Proof Commitment: de ambitie om het energiegebruik in de gebouwde omgeving met tweederde terug te brengen en uiterlijk in 2040 een CO₂-neutrale gebouwde omgeving te bereiken. Dat klinkt groot en ver weg, maar in de praktijk begint het vaak klein en dichtbij. 

Zo zette onze collega Machiel Joosse in 2025 samen met zijn vrouw Rianne het kleinschalige landbouwbedrijf van hun (schoon)ouders in Domburg voort. Vanuit die persoonlijke stap, naast zijn rol als Manager Business Development bij COMCAM, ontstond een experiment dat laat zien hoe landbouw, biobasedbouw en energiebesparende klimaatoplossingen elkaar kunnen versterken. 

We laten Machiel en Rianne hier zelf aan het woord met deze mooie praktische invulling die nauw aansluit bij het in de praktijk brengen van de ‘Parijse doelen’. 

Van idee naar experiment dicht aan de kust in Zeeland 

Het begon in maart 2024 met een ontdekking: de Paulownia, deze staat bekend als één van de snelst groeiende bomen ter wereld. Maar doet zo’n boom het ook in Zeeland, dicht bij de kust, waar wind, zilte nevel en verzilting van de bodem flinke uitdagingen vormen? 

In juli 2024 werden de eerste 25 jonge bomen geplant, afkomstig van een Nederlandse pionier die in 2019 ermee was gestart. Als voorzetting van het landbouwbedrijf, besloten ze het experiment uit te breiden naar zo’n 200 Paulownia bomen als één van de eerste ondernemers op Walcheren.

Paulownia: Eeuwenoude boom, nieuwe kansen

Hoewel de teelt van Paulownia (ook wel Kiri Tree genoemd) in Nederland relatief nieuw is, kent de boom een eeuwenoude geschiedenis. In China wordt de Paulownia al ruim 3.000 jaar toegepast in huizenbouw, meubels en gebruiksvoorwerpen. Eeuwenlang hebben de Japanners hun mooiste kimono’s beschermd in kasten van Paulowniahout om te profiteren van de natuurlijke brandwerendheid in geval van brand.  

In Europa is de boom de laatste 10 à 15 jaar in opkomst, vooral in Duitsland, Spanje en Oost-Europa. 

In Nederland daarentegen staat de teelt relatief gezien nog in de kinderschoenen. Pas 2 à 3 jaar geleden is er op grotere schaal gestart met experimenten.  

Maar ook in Nederland veranderen de omstandigheden door: 

• Klimaatverandering zijn groeiseizoenen langer geworden. 
• De landbouwtransitie de afbouw van veeteelt is minder grasland nodig, waardoor ruimte vrijkomt voor alternatieve teelten zoals vezelgewassen en houtige biomassa. 

Hierdoor wordt Paulownia steeds interessanter als bouwmateriaal én als een klimaatoplossing door meer bomen te planten. Het sluit daarmee perfect aan bij de zoektocht naar nieuwe, duurzame verdienmodellen voor agrarische ondernemers én naar alternatieve bouwmaterialen voor de bouwsector die ook een omslag moet maken. 

Waarom Paulownia?

De Paulownia heeft unieke eigenschappen die hem interessant maken voor biobased bouw en klimaatoplossingen: 

• Zeer snelle groei: binnen 8-10 jaar heeft de boom een stamdoorsnede van 40-60cm en groeit in de begin jaren 4–5 meter per jaar in de hoogte. 
• Licht maar sterk hout: het wordt wel het ‘aluminium’ onder de houtsoorten genoemd. Het verrassend sterk en bestand tegen kromtrekken en splijten en daarom uitermate geschikt voor gevelbekleding, meubels, platen en lichte constructies. 
• Kent zeer hoge CO₂-opname: in vergelijking met andere bomen. Gemiddeld over de groeicyclus 45ton CO2/Ha per jaar. 
• Weerbestendig: Paulownia hout heeft een natuurlijke weerstand tegen vocht en schimmels, wat het geschikt maakt voor buitengebruik zonder zware chemische behandelingen 
• Isolerende eigenschappen: Paulownia hout heeft uitstekende thermische en akoestische isolatie-eigenschappen. Dit betekent dat het gebruikt kan worden in toepassingen waar warmte- en geluidsbeheersing belangrijk zijn, zoals bij de bouw van huizen of in de muziekindustrie.  
• Hoge brandwerendheid: omdat het pas bij hogere temperatuur ontbrandt (zie grafiek), weinig hars bevat, veel interne isolatie heeft en een beschermende koollaag vormt bij verhitting. Deze laag sluit zuurstof af en verlaagt zo de kans dat de vlammen zich verder naar binnen vreten. 
• Diepe wortels: bevorderen bodemstructuur en zijn relatief droogteresistent en dus ideaal voor de veranderende klimatologische omstandigheden. 
• Heruitloop uit de wortel: zonder herplant groeit de boom na de kap opnieuw, maar dan nog sneller op, uit de bestaande wortelstronk. 6-8 oogsten zouden mogelijk moeten zijn.  

Waarom biogebaseerd bouwen kansen biedt

De bouwsector is verantwoordelijk voor ongeveer 38 procent van de globale CO2-emissies. Alleen al het materiaalgebruik bedraagt 11 procent van de globale CO2-uitstoot. Dat komt vooral door het gebruik van energie-intensieve materialen zoals beton, staal en kunststoffen. 

Biobased bouwen: Terug naar de toekomst

Biobased bouwen wordt vaak gepresenteerd als iets nieuws, maar in werkelijkheid is het eeuwenoud. Hout, stro, leem en hennep zijn altijd al bouwmaterialen geweest. Pas in de 20e eeuw, met de opkomst van goedkope fossiele brandstoffen, zijn we gewend geraakt aan kunstmatige isolatiematerialen zoals glas- en steenwol, EPS, PUR, PIR en EPS. Deze boden hoge isolatiewaarden en schaalbaarheid, maar brachten ook een afhankelijkheid van fossiele grondstoffen en een hoge milieubelasting met zich mee. Daarnaast leiden dikke betonnen vloeren en gemetselde bakstenen muren tot een zeer hoog materiaal gebonden CO2-impact. 

Biobased bouwen is dus geen innovatie, maar eerder een herwaardering van eeuwenoude kennis – versterkt met moderne toepassingen en wetenschappelijke inzichten. 

De Nationale Aanpak Biobased Bouwen, aangenomen in 2023 door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), stelt de ambitie dat 30% van de materialen die worden gebruikt bij de renovatie/nieuwbouw van gebouwen biobased moeten zijn in 2030.

Biobased materialen bieden oplossingen:

ETS2 en de noodzaak van CO₂-compensatie 

Daarnaast wordt vanaf 2027 in Europa het ETS2-systeem ingevoerd. Dit betekent dat niet alleen de zware industrie en energiebedrijven, maar ook transport en gebouwde omgeving gaan betalen voor hun CO₂-uitstoot. Voor bedrijven en organisaties wordt het dus financieel steeds aantrekkelijker om te investeren in CO₂-reducerende of -compenserende maatregelen. 

Teelten zoals Paulownia en vezelhennep leveren een directe bijdrage: 

• CO₂-opslag in biomassa en bodem 
• Levering van duurzame grondstoffen die fossiele alternatieven vervangen 
• Nieuwe verdienmodellen voor de landbouw 

De rol van vezelhennep

Naast de Paulownia hebben we vezelhennep geïntegreerd in strokenteelt zover we weten als de eerste in Nederland. Vezelhennep is een Cannabis sativa plant die speciaal geteeld wordt voor zijn vezels, houtjes, en zaad, die gebruikt worden voor uiteenlopende producten zoals textiel, papier, touw, isolatiemateriaal, olie en diervoeder. Het is een duurzame plant die geen bestrijdingsmiddelen nodig heeft, goed is voor de bodem en CO₂ opslaat tijdens de groei, waardoor het een populair gewas is in een circulaire economie.  

De combinatie met Paulownia, voor het eerst dus toegepast in Nederland op het proefveld in Domburg, lijkt een gouden greep: 

Zo combineren we meerdere principes van regeneratieve landbouw in één systeem: strokenteelt, biodiversiteit, windreductie en dubbel gebruik van gewassen. 

Conclusie: Innovatie door combinatie

Impressie van het bezoek van de COMCAM collega’s  

Eén van de aanwezige collega’s schreef: tijdens het inspirerende bezoek aan het proefveld in Domburg gaf Machiel Joosse een boeiende toelichting op de mogelijkheden en voordelen van biobased bouwmaterialen. Hij toonde onder andere houtplanken van een Paulownia boom die na 8 jaar ‘geoogst’ zijn met de uitzonderlijke eigenschappen zoals lichtgewicht, hoge sterkte en natuurlijke brandwerendheid. Daarnaast liet hij de vezelhennep zien waarbij de taaiheid en treksterkte van de bastvezels indrukwekkend bleken – sterker dan staal. 

Machiel presenteerde ook biobased isolatiematerialen, waaronder hennep-metselblokken en isolatiemateriaal van tarwestro. Deze materialen zijn niet alleen duurzaam en circulair, maar ook uitgebreid getest op onder andere brandwerendheid, vochtregulatie en thermische prestaties. De natuurlijke eigenschappen van deze materialen dragen bij aan een gezond binnenklimaat en maken het mogelijk om gebouwen te realiseren met een lage energiebehoefte en minimale CO₂-impact. 

De demonstratie maakte duidelijk hoe biobased een kans biedt voor innovatie en nieuwe verdienmodellen in zowel de landbouw als de bouwsector. De combinatie van praktijkervaring, persoonlijke betrokkenheid en al beschikbare oplossingen gaven de aanwezige collega’s waardevolle inzichten in de kansen en mogelijkheden van biobased bouwen. 

Bij COMCAM geloven we dat deze gouden combinaties de sleutel zijn tot een duurzame en circulaire economie…